پادشاهی جستانیان نویسنده : بصیر کامجو

 

پادشاهی جستانیان

نویسنده : بصیر کامجو

جستانیان تاجیک ایرانی یک سلسله شاهی بودند که از سال 791 تا اواخر قرن یازدهم بر بخشی از سرزمین دیلم ودامنه ای رودبار الموت ، تالقان ، سواحل شاهرود وسفید رود ومنطقه کوهستانی گیلان  (1) فرمانروایی داشته اند . (2)

شهرت وآوازه جستانیان در تاریخ سیاسی ایران به سبب خودایستایی ومقاومت میهن پرستانه ای ایشان در برابر تازی ها (عربهای مهاجم) وعربگرایان بوده است. (3)

قابل تذکراست که درمتون دینی وتواریخ عمومیِ نخستین ، ازفرمانروایان دیلمیان به نام پادشاهان دیلم یاد شده است . (4) وجستان یکم (791 ــ 805 میلادی ) نخستین نام ازفرمانروای این خاندان است که به عنوان اساسگذار وشاه این سلسله در تاریخ درج شده است.

مرزبان فرزند جستان ( 805 ــ 855 میلادی ) ، یکی از سرشناس ‌ترین و نیرومند ‌ترین پادشاهان جستانیان است که توانست برای مدت درازی براین سرزمین حکمرانی بکند. اولین پادشاهی که از جستانیان شهره آفاق بود،  همین مرزبان فرزند جستان است که در زمان خلیفه هارون الرشید شاه دیلمیان زندگی داشت . جستانیان استقلال خودرا درحوزه فرمانروایی خویش از سالهای دور حفظ کرده بودند ، ضمن این همه غرو وخودفرمانی ملی تاریخ سیاسی جستانیان ، اما با تأسف که فرمانبرداری از اوامر دستگاه خلفای (تازی) عباسی را ناسازگار با حفظ قدرت خانودگی خود نمی پنداشتند.

جستان یکم (791 میلادی) به رغم خشنودی خلیفه عباسی هارون الرشید ، یحیی فرزند عبدالله که از قیام صاحب فخ گریخته بود را به دستگاه شاهی خود پناه داد. (5)

با وجود روابط خوب جستان یکم با خلیفه عباسی ، مگر باز هم او از سرکشی یحی فرزند عبدالله علیه خلافت هارون الرشید جلوگیری نکرد  ، زمانی که هارون خلیفه عباسی سفری به ری کرده بود ، خلیفه عباسی در این ملاقات ،  جستان شاه دیلم را  مورد نوازش ودلجویی خود قرار داد دبرای جستان امان نامۀ فرستاد وخراجی از او درخواست نکرد . اما نوادهایش  وهسودان فرزند جستان با همسویی به مذهب زندیه به رده ای مخالفان علیه خلیفه عباسی پیوستند وبا جریان مذهبی علویان تبرستان همگام شدند (864 میلادی )  ، همچنان پسرش جستان سوم نیزبا سپری شدن یک توقف کوتاه درسال 916 میلادی  پشتیبان وپاسدار مذهب زندیه باقی ماند .

 

شاهان جستانیان از سال 791 ــ 1004 میلادی نزدیک به 213 سال و اندی  در رودبار در دیلم وبخش کوهستانی گیلان بقرار ذیل حکومت نموده اند :

1 ــ جستان اول (791–805) میلادی

2 ــ مرزبان فرزند جستان (805–855) میلادی

3 ــ جستان دوم (855–856) میلادی

4 ــ وهسودان فرزند جستان دوم  (856–865) میلادی

5 ــ خورشید (865)

6 ــ  جستان سوم  (865-919)

7 ــ علی (919)

8 ــ خسرو فیروز (919)

9 ــ سیاه چشم (919–928)

10 ــ جستان چهارم (928–947)

11 ــ مناذر (947–972)

12 ــ خسرو شاه (972–1004)

 

جستانیان دراوایل حکمروایی خویش دارای حکومت مستقل وبقدر کافی نیرومند بوده اند . (6)

آخرین شاهی که از خاندان جستانیان  در منابع تاریخی بیان شده است ، اسم او  شاه مهدی پسر خسرو فیروز است که پیش از 931 میلادی  قدرت سیاسی را از دست داد ، سالاریان تاجیک ایرانی خاندان  بانفوذ دیگری از این تبارکه با جستانیان از راه ازدواج پیوندهای نزدیک خویشاوندی داشتند، آن ها را به زیر نفوذ خود درآوردند و حاکمیت را تسخیر نمودند.  از آن پس جستانیان به ناحیۀ جلگه ای گیلان رفتند و تختگاه خود را به لاهیجان تغییر دادند باوجود آن جستانیان یک قرن دیگر بنام شاهزادگان کوچکتر به حکمرانی خویش  ادامه دادند .

سکه یک درهمی خسروشاه پسر مناذر از شاهان جستانی

با تأسف ، ازمتن این سکه ها آشکارمی شود که در فرآیند نزدیک به 360 سال حاکمیت تک تازی عربها در سرزمین نیاکان ما ،  چه قدر زود فرهنگ سیاسی شاهان اجدادی ما عربگرا شده بودند .

 

منابع ومآخذ جستانیان

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ــ http://www.iranicaonline.org/articles/jostanids

2 ــ Madelung, W. (1975). “The Minor Dynasties of Northern Iran”. In Frye, Richard N. (ed.). The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 198–249. ISBN 0-521-20093-8.

3 ــ بلاذری ، 317 ؛ اصطخری ، 204 ؛ حافظ ابرو ، 431 .

4 ــ (ابن اسفندیار، 1 / 235 ؛ ابوعلی مسکویه ، 3 / 507 ، 6 / 209 ؛ طبری، 8 / 243 ؛ ابوالعباس ، 72 ؛ یاقوت ؛ ناصرخسرو، 8 ؛ ابن اثیر، 6 / 125 ؛ رازی ، 197 ؛ اولیاء الله ، 104 ).

5 ــ ( طبری، ابن اثیر؛ ناطق‌ بالحق ، )

6 ــ رجوکنید به احمد کسروی ، ص 39 .  وهمچنان رجوع شود به : باسورث، ک. ا (1390). «طاهریان و صفاریان». در ریچارد نلسون فرای. تاریخ ایران کمبریج. 4. ترجمهٔ حسن انوشه. تهران: انتشارات امیرکبیر.

 

Updated: ژوئن 16, 2021 — 1:29 ق.ظ