کارواژه‌های پیشوندی

 

کارواژه‌های پیشوندی

پارسی‌انجمنزبان پارسیگ[=پهلوی ساسانی] زبان بسیار توانمندی است که به آسانی از نامواژه‌ها[=اسمها] و زابها[=صفات]، کارواژه[=فعل] می‌سازد. اندر این زبان کارواژه‌های پیشوندی نیز فراوان به کار می‌رود و بهره از آن برای رساندن چمهای[معانی] باریک‌سنجانه[=دقیق] رواگ بسیار دارد. چونان: فرازرسیدن، ابررسیدن، فرازآمدن، اندرآمدن، فرازرفتن، ابازرفتن، فرودشدن، اندرشدن، اندرابایستن، ابازماندن، ابازوردیدن.

تا سده‌ی هفتم اسلامی در پارسی دری، همچون پارسیگ، پیشوندهای کارواژه هنوز زنده بودند و چمهای گوناگونی از راه آنها گفته و نوشته می‌شدند. چند نمونه از نوشتارهای کهن:

بازکردن[=معزول کردن]

بر در سرای منادی کردند که ملک بهرام راست‌روشن را از کار بازکرد. (سیاست‌نامه‌ی خواجه نظام‌الملک توسی)

برگزیدن[=اختیار کردن]

نوع انسان را از جمله‌ی این طبقه برگزید. (التوسل الی الترسل)

درپذیرفتن[=قبول کردن]

اگر خاقان بنده را به پرستاری درپذیرند. (سیاست‌نامه‌)

اندرکردن[=داخل کردن، در چیزی پیچیدن]

او را به میان حریر اندرکردند. (تاریخ سیستان)

بداشتن[متوقف کردن]

مرزبان‌شاه او را خلعت داد و بنواخت و پیش خود بداشت. (سمک عیار)

شوربختانه پس از سده‌ی هفتم، بهره از کارواژه‌های آمیخته[=مرکب]، به ویژه با نامواژه‌ها و زابهای عربی، جای کارواژه‌های ساده و پیشوندی را گرفته است.

برماست که با یاری از نبیگهای[=کتب] کهن پارسی و کارواژه‌های پیشوندی به‌کاررفته اندر آنها این شیوه‌‌ی فراموشیده را از نو استواریم.