اکسید های ازت NOx و اثرات آن

 

 

اکسید های ازت NOx و اثرات آن

توضیحات:

از بين 7 اكسيد مختلف ازت، آنچه در آلودگي هوا اهميت دارد NO و NO2 ا ز نظر سلامت انسان و N2O به عنوان گاز گلخانه در گرمايش زمين مي باشند.

 

NO گازيست بي رنگ و بي بو در حاليكه NO2 گازيست قرمز متمايل به نارنجي نزديك به قهوه اي داراي نقطه جوش 21/2 درجه سلسيوس و فشار جزئي كم كه آن را در حالت گازي نگه مي دارد .

 

اين گاز خورنده اكسيدان قوي و از نظر فيزيولوژيكي محرك مجاري تنفسي و سمي است، سميت آن چندين برابر NO می باشد.

 

NOx ابتدا به صورت NO در جريان احتراق از تركيب ازت و اكسيژن هوا در درجه حرارت بالا و بخصوص در موتور هاي احتراق داخلي تشكيل مي گردد و پس از ورود به هوا به سرعت تبديل به NO2 مي شود.

 

اثرات :

افزايش مت هموگلوبين ميزان مت هموگلوبين در خون بطور طبيعي بي ن صفر تا 8 درصد هموگلوبين است وقتي در اثر تماس در محيط آلوده غلظت آن در خون به 10 تا 15 درصد هموگلوبين برسد. (اين غلظت در هواي آزاد بدست نمي آيد )

 

علائمي مانند تنگي نفس كوششي (exertional dyspnea) كه به نارسايي اكسيژن و يا هيپوكسي با افزايش مت هموگلوبين منجر مي شود.

 

البته غلظت بالاتر كه منجر به سيانوز و مرگ در حيوانات بوده، مشاهده شده است.

 

بازدارندگي فعاليت آنزيم بازدارندگي فعاليت آنزيم NO باعث توقف فعاليت هيدروژناز باكتري پروتئوس ولگاريس شده است.

 

اثرات مجاري تنفسي تغييرات در فعاليت ريه ها تماس با غلظت تا 50 پي پي ام دركوتاه مدت يا غلظت هاي كم (0/8 PPM)در مدت طولاني تر با افزايش تعداد تنفس و كاهش ظرفيت ريه ها همراه بوده است.

 

اثرات عمومي پاتولوژيك مطالعه روي حيوانات نشان داده است كه تغييرات پاتولوژيكي مشابه در اكثر حيوانات مورد بررسي بو جود مي آيد.

 

عكس العمل هاي التهابي با هجوم ماكروفاژها دژنراسيون سلول هاي اپيتليال، ادم ريه ها كه اين تغييرات در خرگوش هايي كه با غلظت 100 پي پي ام مدت 24 تماس داشته اند مشاهده شده است .

 

ساير عوارض شامل تغييرات سلولي هيپرپلازي و جراحات آمفيزمي با غلظت هاي 0/5 تا 25 پي پي ام ازجمله اثرات پاتولوژيكي هستند.

 

اثرات سيستميك شامل تغييرات بافت هاي كليه و كبد و قلب پس از 2 ساعت تماس با غلظت 15 PPM ، كاهش وزن، كاهش مصونيت در برابر بيماري هاي عفوني و حساسيت در برابر باكتري ها و احتمالا عفونت هاي ويروسي نيز از عوار ض آلودگي هوا به دي اكسيد ازت مي باشد .

 

بطور خلاصه اثرات حاد كوتاه مدت (يك ساعته ) با غلظت هاي كم در حيوانات ديده نشده است.

 

مطالعات اپيدميولوژي از سال 1970 به بعد مطالعاتي در هلند، انگليس و آمريكا انجام شده است .

 

بطور كلي مطالعاتي در هواي آزاد انجام گرفته است ولي داده هاي به دست آمده حتي كافي براي تهيه يك راهنماي استاندارد نبوده است .

 

مهمترين مطالعه در ايالات متحده روي دانش آموزان 10-6 ساله بوده است كه در 6 شهر انجام گرفته و چنين نتيجه گيري شده كه كودكاني كه در منزل آن ها براي پخت و پز از گاز استفاده مي شود بيش تر در معرضبيماري هاي ريوي مي باشند .

 

چهار سال بعد مطالعه مشابهي در همين مدارس ولي با كودكان ديگر انجام گرفت كه نشان داد .

 

رابطه بين پخت و پز با گا ز و بيماري هاي ريوي بچه ها ضعيف تر است و وقتي اثر ساير عوامل مداخله كننده در ايجاد بيماري را حذف كردند رابطه از نظر آماري معني دار نبود .

 

مطالعه بزرگسالان هم رابطه بين پخت و پز با گاز و بيماري هاي ريوي را نشان نداد .

 

در مجموع، از مطالعات اپيدميولوژي چنين نتيجه گ رفته شده است كه استفاده از گاز در منازل اثر مختصري روي كودكان دارد و اين اثر پس از رشد بيشتر از بين مي رود.

 

چرخه اوزن و اسماگ فوتو شيميايي اثر غير مستقيم اكسيد هاي ازت را مي توان توليد تركيبات فوتوشيميايي اوزن و اسماگ دانست:

 

NO+O اشعه ماوراء بنفش O + O2 ———- O3,NO2

 

و اين اوزن علاوه بر اثرات بهداشتي كه دارد …

 

در حضور راديكال هاي OH و هيدروكربور ها وارد يك سري واكنش هاي زنجيره اي مي شود كه حاصل آن توليد آلاينده جديدي بنام پراكسي استيل نيترات(PAN) مي باشد.

 

منبع :

منبع توليد NOx همانطور كه اشاره شد عمدتا با تركيب ازت و اكسيژن هوا در شرايط دماي بالا (حدود 1700 درجه فارنهايت ) انجام مي گيرد .

 

در شهر ها مهمت رين منبع انتشار آن حمل و نقل شهري است و در صنايع عمدتا نيروگاه ها، اعم از نفت سوز يا گازسوز و صنايعي كه به نحوي با تركيبات ازت س روكار دارند مثل توليد اسيد نيتريك مي باشد .

 

علاوه بر منابع انسان ساخت اكسيدهاي ازت توسط باكتريها، آتش فشان ها، رعد و برق نيز توليد مي گردد. روند تغييرات دي اكسيد ازت در تهران و در سال 1375 بین 10/2 تا 86/4 پي پي بي بوده است.

 

منبع:كتاب جامع بهداشت عمومي نوشته ی دكتر منصور غياث الدين

Updated: دسامبر 15, 2020 — 9:24 ب.ظ