عبدالجبار زینبی علوی محمودی نویسنده : دکتربصیرکامجو

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

زینبی علوی

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

عبدالجبار زینبی علوی محمودی

نویسنده : دکتربصیرکامجو

زینبی علوی محمودی (1) تاجیک ایرانی یکی از شاعران بلند مرتبه دوره غزنویان بود.

وی در ماوراءالنهر زندگی می کرد . ابوالفضل بیهقی نام زینبی را درجمله شاعران بزرگ عهد سلطان محمود وسلطان مسعود غزنوی آورده است که ازهدایای ولطف وعنایت مسعود برخوردار بودند. قسمیکه یک بار زینبی را یک پیل وهزار درم بخشید(2) ویک بار دیگر هم پنجاه هزار درم برپشت پیل به خانۀ علوی زینبی فرستادند (3)  ازین مورد می شود درک کرد که این شاعرخردمند از چه جلال ودبدبۀ نزد غزنویان برخوردار بوده است. (4)

از گرانمایه زینبی علوی ابیات کمی در ترجمان البلاغه وحدائق السحر ولغت فرس اسدی و لباب الالباب عوفی ومجمع الفصحا والمعجم ، آمده که ازجمله برخی رابخوانش می گیریم .

آن قطرهٔ باران به ارغوان بر            چون خوی به بنا گوش نیکوان را

وان فاخته بر شاخ او نشسته             عاشق شده بر وصف این و آن بر

وان نرگس بین چشم باز کرده             نازان به همه باغ و بوستان بر

عطار مگر وصل کرد عمداً                 کافور ریاحین به زعفران بر

بر خوید چکیده سرشک باران              مانند ستاره بر آسمان بر

*********

من وآشنا اندر آن جام باده                 از آن پس که افتادم این آشنایی

هرآنگه کجاآورد پارسیها                نماند همی باکسی پارسایی

 

 

 

 

 

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

زینبی علوی

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

بنا رحمت آن خوب وترک نو آئین                  در آورد بی صبری وبی نوایی *********

رهی گوی خوش یا بزن خوب راهی                که هرگز مبادم ز عشقت رهایی

زوصفت رسیده است شاعر بشَعری            ز نعمت گرفته است راوی روایی

هوای ترا زآن گزیدم ز عالم               که پاکیزه تر از سرشک هوایی

گر آیی واین حال عاشق ببینی          کنی رحم در وقت وزی وی گرایی

چرا گاه من بود شیرین لبانت           چرابی تو از من رمیده چرایی

ایا شهریاریکه گرد ستورت             همین چشم دین را کند توتیایی

ایا داد تو مرجهان را همیشه            چو اندام آزرده را مومیایی

زخون عدو گرد فتنه نشانی             بتیغت همی زنگ بدعت زدایی

مگر عهد دادی که همچون سکندر    ملوک زمین را تو قدرت نمایی

چگونه است گر حرب سیری نیابی     چگونه که بر جای هرگز نپایی

مگر نذر کردی که هرمه که نو شد       شهی را ببندی وشهری گشایی (5)

********

ز عشق آن بت سیمین میان زرّکمر   چو سرو سیمین بودم شدم چو زرّین نال

تهی نکرده بُدم جام می هنوز از می      که کرده بودم از خون دیده مالا مال

میان مادوتن آمیخته دو پونه سرشک     بگردد نب نگردد بترسد از پیخال (6)

ازآنکه روی سپه باشد او بهر غزوی     همی گذارد شمشیرش از یمین وشمال

 

 

 

 

 

 

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

زینبی علوی

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

چو پشت قنفذ گشته تنورش از پیکان

هزارمیخ شده درعش ازبسی سوفال (7)

*********

روز بزمت نامدارا فاخته انباز باز       روز رزمت کامگارا شیرشاگرد شبان

عهد وقوت را مداری سعد ونصرت را مراد

عزّودولت را مکینی ملک وکلت را مکان

تیر و تیغت تازه دارد دین تازی را همی

چون کمین دارد کمانت برگمان بد گمان

زهره در تن زهره گردد بی گری گردد زره

زهره گوید زِه امیرا ! چون بزه کردی کمان

کی بتابد تا نیابد مشتری از نو جواز

کی برآید تا نخواهد تَو اَمان از تو امان (8)

*******

ای خداوند روزگارپناه                       مطربان را بخوان و باده بخواه

تا بدان لعل می فروشوئیم                   کامها را ز گرد خشکی راه …

پس جوانمرد واربرسازیم                      مجلسی پر نهنگ شیر آگاه

میسره مطربان خوش سازیم                  میمنه دوستان نیکو خواه

 

 

 

 

 

 

 

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

زینبی علوی

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

علم از ساقیان به پای کنیم                        با منجوقه ها ز زلف سیاه

بدل نیزه دست ها گیریم                          از گل وسنبل شکوفته پگاه

بدل جوشن وزره پوشیم                          برخود از دوستان خطا وگناه

برسر اسپر کنیم تا داریم                        خویشتن را زتیر غمزه نگاه

غم گریزد ز پیش ما چونانک                  خان وقیصر  ز پیش شاهنشاه (9)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

زینبی علوی

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

منابع ومآخذ زینبی علوی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ــ ترجمان البلاغه ص 8 . تاریخ بیهقی چاپ دکتر فیاض ودکتر غنی صحایف : 131 ، 274 ، 280 ،

2 ــ تاریخ بیهقی ص 131 .

3 ــ همانجا ص 274 .

4 ــ برای آگهی بیشتر رجوع شود به : حواشی حدائق السحر بقلم عباس اقبال ص 101 ــ 103 ، وحواشی چهارمقاله عروضی بقلم میرزا محمد خان قزوینی ص 132 ، 133 .

5 ــ از این قصیده چند بیت موجود است که در ترجمان البلاغه رادویانی چ استانبول صفحات  : 23 ، 24 ، 29 ، 30 ، 35 و 41 وحدائق السحر ص 20 ولباب الالباب جلد 2 ، ص 39 آمده است.

6 ــ پیخال : سرگین مرغ باشد .

7 ــ سوفال : سوفار تیر

8 ــ ترجمان البلاغه ، ص 8 ، 16 ، 20 ، 26 .

9 ــ تاریخ ادبیات در ایران ، ذبیح الله صفا ، جلد اول ، چاپ چهاردهم 1375 ، ص 553 .

 

 

Updated: ژوئن 7, 2020 — 2:13 ب.ظ