شاکر بخاری نویسنده : دکتر بصیر کامجو

 

شاکر بخاری

نویسنده : دکتر بصیر کامجو

شاکر بخاری تاجیک ایرانی ازجمله  شاعران قدیم سرزمین آریان است که در اواخر  قرن چهارم درماوراء النهر زندگی می کرد . نام این شاعر توانا را «عمررادویانی » (1)،  « اسد توسی » (2) و« شمس قیس رازی » (3) گاه  « شاکر » و گاه « شاکر بخاری » آورده اند .

همچنان نام  او را ابوطاهر فرزند محمد خسروانی  که شاعر بزرگ قرن چهارم بوده است ، بگونه خیلی ساده « شاکر » همرای نام دو معاصردیگر خود بوالمثل وجُلاب دراین بیت بیان کرده است :

همی حسد کـــــنم و ســــال و مـــاه رشک برم

بمـــــرگ بوالمَثـَل ومـــرگ شاکر و جُلا ّب

****

بااین همه که اسم شاکر بخاری در متون وتذکره ها ذکر نشده وبگونه دقیق از زندگی او خبری در دست نیست . اما چون خسروانی در بیت فوق از مرگ اوو جُلاب وبوالمثل بخاری تذکر داده وبرآسایشی که آنان به یاری مرگ از تحمل وشکیبایی   در برابر سنگینی ها زندگی یافته اند رشک برده ، آشکار می شود که او همزمان خسروانی بوده است.

دلیل بزرگ شهرت این شاعر باستادی و اشعار برازنده ، ذکر نام وی در کتب بلاغت و لغت واستشهاد اشعار اوست در آنها . با تأسف ودرد که اشعار وی نیز مانند آثار بسیاری از شاعران بزرگ قرن چهارم طعمۀ حریق جبر تاریخ گردیده است .

از اشعار موجود شاکر بخاری :

سردست روزگــــار و دل از مهر ســـــرد نی

می سالخــــورده بایـــــد و مـــــا سالخورده نی

از صــــد هزار دوست یکی دوستِ دوست نی

وزصـــــد هــــزار مـــــــرد یکی مردِ مرد نی

****

هم عشق انجمن گرد من                   همه نیکوی گرد وی انجمن

برادی اورادماند بزُفت                      بمردی او مرد ماند بزن

 

 

 

 

 

نفـــــرین کـــــنم زدرد فعـــــال زمـــــــانه را

کــــو کـبر داد و مرتبت این کــوفشانه (4)  را

آنرا که با مکوی (**) و کلابه (5) بود شمـار

بربط کجـــــــا شناســد و چنگ و چغانه را (6)

****

خوشا نبیذ غارًجی (7) با دوستان یکدله         گیتی به آرام اندرون ، مجلس به بانگ وولوله

مجلس پراشیده همه میوه خراشیده همه    نُقل بپاشیده همه برچاکران کرده یله

*********

اندام دشمنان تو از تیرِ ناوکی                  مانند سوک (8) خوشۀ جو باد آژده (9)

زیبا نهاده مجلس وعالی گزیده جای           ساز شراب پیش نهاده رده رده

 

 

منابع ومآخذ شاکر بخاری

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ــ محمدبن عمر الرادویانی (1362 )، ترجمان‌البلاغه، به کوشش به تصحیح و اهتمام احمد آتش.، تهران: انتشارات اساطیر. ص 17 ، 29 ، 34 .

2 ــ لغت فرس یا فرهنگ اسدی ص 60، 61 ، 66 ، 80 ، 93 ، 173 ، 179 ، 205 ، 216 ، 217 ، 287 ، 299 ، 350 ، 363 ، 378 ، 407 ، 441 ، 459 ، 498 ، چاپ اقبال .

3 ــ المعجم فی معاییر اشعار العجم ص 189 . وهمچنان رجوع شود به : ستایشگر ، مهدی (1376) ، نام مانمۀ موسیقی ایران زمین ، تهران ، اطلاعات ، جلد 3 .

4 ــ کوفشانه : جولاهه

5 ــ مکوی : افزار جولاهکان که ماسوره را در میان آن نصب کنند .

6 ــ  کلابه : از افزارهای جولاهکان، وآن ریسمانی باشد خام که از دوک به چرخه پیچند .

7 ــ غارجی : بامدادی  وصبحگاهی

8 ــ سوک : خارخوشۀ گندم وجو

Updated: مارس 30, 2020 — 12:49 ب.ظ