ابوطیب مصعبی نویسنده : دکتر بصیر کامجو

 

ابوطیب مصعبی

نویسنده : دکتر بصیر کامجو

ابوطیب مصعبی تاجیک ایرانی ، سیاست مدار، شاعرچهره دست توانا  وادیب سرشناس بود که به دو زبان فارسی وعربی شعر می سرود . وی روزگاری صاحب دیوان رسائل نصر بن احمد سامانی بود وپس از عزل ابوفضل بلعمی در سال 326 مدتی چند سمت وزارت را بعهده داشت ودر کتابت وخط وعقل وتدبیرمشهور بوده است . ابن قفطی در « المحدون الشعراء » وگردیزی درزین الاخبار و یاقوت در معجم البلدان نیز از وی نام برده اند . چنانیکه عوفی در لباب الالباب دوبیت از رودکی در مدح او آورده  ، چهانگیری به شاهد لغت غرچه  ، رادیانی در ترجمان البلاغه از وی نقل کرده اند.  ونیز ابوالفضل بیهقی درتاریخ خود  قطعه ای چهار بیتی از وی آورده است . وبنقل از ثعالبی وی بفرمان احمد سامانی [ که علل آن معلوم نیست ] کشته شد. (1)

از اشعار اوست :

شکرشکن است یا سخنگوی من است
عنبرذقن است یا سمنبوی من است (2)

****

مـــرا جـــود او تــــازه دارد همـــی
مگر جودش ابر است و من کشتزار
مگر یک سو افکن که خود همچنین
بیندیش و دیــــده ی ْخــــــرد برگمار (3)

****

کــاشکی اینجای غــــوطه خوردمی
جـــای دیگـــر دست گیری تا گــدار (4)

****

جهـــانـــا همــــانــا فسوســـی و بـــازی      کــــه بر کس نپـــایی و بــا کس نسازی
چو ماه از نمودن چـــو خور از شنودن       بــه گــاه ربودن چــو شــاهین و بـازی
چو زهـر ازچشیدن چو چنگ ازشنیدن       چـو باد از بزیدن چو الماس گازی (*)
چـوعـودقَماری (**) وچون مشک تبّت      چـو عنبر سرشته ی ْ یـمان و حجـازی
بـه ظـاهریکی بیــت (***) پرنـقش آزر      بــبــاطن چو خـــوک پلیـــد و گـُـرازی
یـکــی را نعیمــی یــکــی را جحیــمی        یــکی را نشیبـــی یــکـــی را فــــرازی
یکـــی بـــوستانـــی پــــراکنــــده نعمـت      بـــــــرین سخت بستـه بر آن نیک بازی
همـــه آزمــــایـــــش همــــه پــــرنمایش      همه پُردرایش (****) چوگرگ طرازی
چـــرا زیـــرکــــانـــند بس تنگ روزی      چــــرا ابـــلهــــان است بس بــی نیازی
چـــــرا عمـــر طـــاووس و دراج کوته      چـــــرا مـــار و کرکس زیَد در درازی
صـــدواَند ســاله یکــــی مـــــرد غرچه      چـرا شصت وسـه زیست آن مرد تازی
اگــــر نــــه همــه کار تــــو بــــاژگونه      چــــرا آنکـــه نـــاکس تـر اورا نـوازی
جهــــانـاهمـــانا از ایــــن بــــی نیـازی      گُنــــه کـــار مــاییم تــو جای آزی (5)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع ومآخذ ابوطیب مصعبی

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ــ یتیمت الدهر ، چاپ دمشق ، ج 4 ، ص 15 .

2 ــ از ترجمان البلاغه ص 8 .

3 ــ از لباب الالباب ، چاپ لیدن ، ج 2 ، ص 7 .

4 ــ ازشرح قصیدۀ ابوالهیثم ، ص 43 .

(*) گاز: دو کارد را هم گویند . یعنی افزاری که بوسیله آن می برند همجو قیچی وغیره .

(**) قمار: بفتح اول نام محلی درهندوستان

(***)ظاهراً : « بت » والبته در این صورت ضمۀ باء را باید ممدود خواند تا تقطع دشوار نشود.

(****) درایش : ازدراییدن گرفته شده بمفهوم گفتن ، سخن گفتن ، سخن سرکردن ، بانگ برآوردن.

5 ــ از تاریخ بیهقی ، چاپ مرحوم دکتر غنی .آقای دکترفیاض ، ص377 ــ 378   .