ابوالعباس ربنجنی نویسنده : دکتر بصیر کامجو

 

ابوالعباس ربنجنی

نویسنده : دکتر بصیر کامجو

ابوالعباس فضل فرزند عباس ربنجنی تاجیک ایرانی ، ازاستادان وشاعران و چامه سریان پیشتازدوره سامانی سدۀ چهارم هجری بوده است.

بقول عوفی بخاری ” شعر ربنجنی در نهایت دقت ونهایت رقت بود ” زادگاه وی ربنجن (ربنجان) (1) یکی از شهرهای سمرقند بوده است. تاریخ ولادت ووفاتش دقیق دردست نیست . از آنجائیکه عوفی پارچه سروده یی ازاودرسوگواری نصر فرزند احمد سامانی نقل کرده آشکارمی شود که از هم دوره های آن پادشاه وجانشین او نوح سامانی بوده وبه یقین درسال 331 که سال فوت نصرفرزند احمد سامانی است حیات داشته. از قصیدۀ مشهوری که در سوگ نصر فرزند احمد سامانی گفته بود چندین جا ازآن یاد شده است. ازآنجمله درسروده یی فرخی درتهنیت جلوس امیرمحمد به قرارمطلع ذیل (2) :

هــــرکه بـــود از یمیـــن دولت شـــاد           دل بــــه مهــــر امیــــن ملـــت داد

 

که از آن بیت سه قصیده را تضمین کرده است :

سخت خوب آید این سه (3) بیت مرا            کــــه شنیــــدم زشـــاعری اســـتاد:

” پادشــــاهی گــــذشت پــــــاک نژاد             پــادشــــاهـــی نشست فـــــرخ زاد

بــــرگذشته همــه جهـــان غمگیـــــن             بـــرنشستــه همـه جهـــان دلشــــاد

گــــرچــــراغی زمـــــا گرفت جهان            بــــاز شمعــی بـــه پیش مـــا بنهاد ”

 

ابوالفضل بیهقی  هم همین سه بیت بتناسب آورده (4) و عوفی (5) قسمتی از قصیدۀ مذکورابوالعباس  ربنجنی را بدین ترتیب نقل کرده است :

پادشاهی گذشت خـــــــوب نژاد             پـــادشاهی نشست فـــرخ زاد

زان گذشته زمــــــانیان غمگین            زیـــن نشسته جهــانیان دلشــاد

بنگر اکنون به چشم عقل و بگو           هـــرچه بــــر ما زایزد آمد داد

گر چـراغی ز پیش ما برداشت           بـــازشمعی بجــــای او بنهــــاد

ور زُحّل نحس خویش پیدا کرد           مشتــــری نیز داد خـــویش بداد

 

افزون بر این ابیات ، سروده های پراکنده از ابوالعباس ربنجنی در فرهنگهای فارسی آورده شده است.

 

منابع ومآخذ ابوالعباس ربنجنی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ــ احسن التقاسیم ، لیدن  1906 ، ص 266 ، این اسم در معجم البلدان ربنجان درج شده است.

2 ــ ذبیح الله صفا ، جلد یکم ، ص 395 ــ 396 .

3 ــ در نسخ معمول دیوان فرخی « دو » بجای « سه  » آمده لکین با مراجعه  بابیات بعد معلوم می شود « سه » درست است .

4 ــ تاریخ بیهقی ، ص 378 .

5 ــ لباب الالباب  ، ج 2 ، ص 9 .