سوالاتی تشریحی و امتحانی از درس آرایه های ادبی در مورد « تشبيه »

 

سوالاتی تشریحی و امتحانی از درس آرایه های ادبی

در مورد « تشبيه »

 

  1. 1. در بيت زير پايه های تشبيه را معين کنيد ؟

 

ايام گل چو عمر به رفتن شتاب کرد

ساقی به دور باده ی گلگون شتاب کن

 

E ايام گل : مشبه / عمر : مشبه به / چو : ادات تشبيه / به رفتن شتاب کرد : وجه شبه .

 

  1. 2. در بيت زير ارکان تشبيه را مشخص کنيد ؟

 

بلم آرام چون قويی سبکبار         به نرمی بر سر کارون همی رفت

 

E بلم : مشبه / قو : مشبه به / چون : ادات تشبيه / آرام رفتن : وجه شبه .

 

  1. 3. پايه های تشبيه را در اين مثال مشخص کنيد .

 

گفتا برو چو خاک تحمل کن ای فقيه

 

با هر چه خوانده ای همه در زير خاک کن

 

E تو مستتر در فعل باش : مشبه / خاک : مشبه به / چو : ادات تشبيه / تحمل کردن : وجه شبه .

 

  1. 4. ارکان تشبيه را در عبارت زير مشخص کنيد .

 

نادان چون طبل غازی است بلند آواز و ميان تهی .

 

E نادان : مشبه / طبل غازی : مشبه به / چون : ادات تشبيه / بلند آواز و ميان تهی : وجه شبه .

 

  1. 5. در بيت زير چهار رکن تشبيه را پيدا کنيد .

 

معلم چو کانونی از آتش است          همه کار او سوزش و سازش است

 

E معلم : مشبه / کانونی از آتش : مشبه به / چو : ادات تشبيه / سوختن و ساختن : وجه شبه .

 

  1. 6. با توجه به بيت زير به پرسشها پاسخ دهيد .

 

چون آينه جان نقش تو در دل بگرفته است

 

دل در سر زلف تو فرو رفته چو شانه است

 

الف: مشبه و وجه شبه را در مصراع اول بيابيد .

 

ب: مشبه به و وجه شبه را در مصراع دوم بيابيد .

 

E الف: جان : مشبه / نقش چيزی در دل گرفتن : وجه شبه .

 

ب: شانه : مشبه به / فرو رفتن در زلف معشوق : وجه شبه .

 

  1. 7. با توجه به بيت

 

گرت ز دست برآيد چو نخل باش کريم

 

ورت ز دست نيايد چون سرو باش آزاد

 

در مصراع اول : الف: مشبه : (……) ب: وجه شبه : ( ……..)

 

در مصراع دوم : ج: ادات تشبيه : (…..) د: مشبه به : (……) را بنويسيد.

 

E الف: تو مستتر در فعل باش : مشبه / ب: کريم بودن : وجه شبه

 

ج: چون : ادات تشبيه / د: سرو : مشبه به .

 

  1. 8. در مصراع ” همچو جنگم سر تسليم و ارادت در پيش ” مشبه به و وجه شبه را مشخص کنيد .

 

E جنگ : مشبه به / اوفتادگی (سرتسليم و ارادت در پيش بودن):وجه شبه.

 

 

 

  1. 9. با توجه به بيت زير به پرسشها پاسخ دهيد .

 

لبت تا در لطافت لاله ای سيراب را ماند

 

دلم در بی قراری چشمه ی سيماب را ماند

 

الف: مشبه به و وجه شبه در مصراع اول کدام است .

 

ب: مشبه و ادات تشبيه را در مصراع دوم بنويسيد .

 

ج: غرض شاعر از تشبيه نخستين چيست ؟

 

E الف: لاله : مشبه به / لطافت : وجه شبه .

 

ب: دل : مشبه .                 ج: اغراق در لطافت لب معشوق .

 

  1. 10. وجه شبه معمولاً در کدام يک از طرفين تشبيه بايد مشخص تر و بارزتر باشد ؟

 

E مشبه به

 

  1. 11. در کدام گزينه کلمه دريا مشبه به است ؟

 

الف: تلاطم زندگی امواج دريا را به ياد می آورد .

 

ب: دلش چون دريا بزرگ است .

 

ج: دريای بی کران چون دل عارفان است .

 

د: رنگ دريا همچو رنگ آسمان آبی است .

 

E گزينه “ب” صحيح است .

 

 

 

سؤالات درس نهم : « تشبيه بليغ »

 

  1. 12. در مثال زير کدام پايه تشبيه حذف شده است ؟

 

ميان دو کس جنگ چون آتش است .

 

E وجه شبه

 

 

 

  1. 13. در تشبيه زير کدام يک از پايه های تشبيه محذوف است ؟

 

مرد نقال از صدايش ضجه می باريد و نگاهش مثل خنجر بوده .

 

الف: وجه شبه     ب:مشبه      ج: ادات تشبيه        د: مشبه به

 

E گزينه الف صحيح است .

 

  1. 14. مشبه و مشبه به را تعريف کنيد و در بيت زير مثالی برای آن دو معين کنيد .

 

هرگز نميرد آنکه دلش زنده شد به عشق

 

ثبت است بر جريده ی عالم دوام ما

 

E مشبه چيزی يا کسی است که قصد مانند کردن آن را داريم . مشبه به چيزی يا کسی است که مشبه ، به آن مانند می شود . در اين بيت جريده عالم يک تشبيه بليغ است که عالم مشبه است و جريده مشبه به .

 

  1. 15. با توجه به بيت زير :

 

الف: يک تشبيه بليغ در بيت بيابيد .

 

ب: در مصراع دوم مشبه به چيست ؟

 

نه اين زمان دل حافظ در آتش طلب است

 

که داغدار ازل همچو لاله ی خود رو است

 

E الف: آتش طلب يک تشبيه بليغ است .           ب: لاله

 

  1. 16. در بيت زير يک تشبيه بليغ بيابيد .

 

گذشت روزگاران بين که دوران شباب ما

 

در اين سيلاب غم دسته گلی شاداب را ماند

 

E سيلاب غم

 

 

 

 

  1. 17. در بيت زير يک تشبيه بليغ بيابيد و مشبه به آن را ذکر کنيد .

 

روی کسی سرخ نشد بی مدد لعل لبت

 

بی تو اگر سرخ شود بر اثر غازه بود

 

E لعل لب يک تشبيه بليغ است و لعل مشبه به است .

 

  1. 18. چرا اضافه تشبيهی درخت دوستی يک تشبيه بليغ است ؟

 

E زيرا وجه شبه و ادات تشبيه در آن حذف شده است .

 

  1. 19. چرا اضافه ی تشبيهی قد سرو يک تشبيه بليغ است ؟

 

E زيرا ادات تشبيه و وجه شبه در آن حذف شده است .

 

  1. 20. در بيت زير تشبيهات بليغ اضافی و غير اضافی را مشخص کنيد .

 

در مکتب حقايق پيش اديب عاشق   هان ای پسر بکوش که روزی پدر شوی

 

E اديب عشق در مصراع اول يک تشبيه بليغ اضافی است . در مصراع دوم تشبيه بليغ غير اضافی وجو دارد . تشبيه تو(ضمير مستتر در فعل بکوش)به پدر

 

  1. 21. بيت های زير را بخوانيد و به پرسشها پاسخ دهيد .

 

درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد

 

نهال دشمنی برکن که رنج بی شمار آرد

 

 

 

گويند سنگ لعل شود در مقام صبر

 

آری ، شود ولی به خون جگر شود

 

الف: تشبيهات بليغ اضافی و غيراضافی را مشخص کنيد .

 

ب: غرض از تشبيه موجود در بيت دوم چيست ؟

 

Eالف:درخت دوستی و نهال دشمنی در بيت اول دو تشبيه بليغ اضافی است.سنگ لعل شود در بيت دوم يک تشبيه بليغ اسنادی (غير اضافی)است .                    ب: اغراق

 

  1. 22. در بيت زير چند تشبيه وجود دارد ؟

 

تو همچون گل ز خنديدن لبت با هم نمی آيد

 

روا داری که من بلبل چو بوتيمار بنشينم

 

E در اين بيت سه تشبيه وجود دارد :

 

  1. 1. تشبيه تو (معشوق) به گل در مصراع اول . / 2. تشبيه من (عاشق) به بلبل در مصراع دوم که يک تشبيه بليغ اسنادی (غيراضافی) است. / تشبيه من (عاشق) به بوتيمار در مصراع دوم .

 

  1. 23. دو تشبيه بليغ اضافی و غيراضافی بسازيد که “شب” مشبه آن باشد ؟

 

E چاه شب تشبيه بليغ اضافی / شب چاه است تشبيه بليغ غيراضافی .

 

  1. 24. دو تشبيه بليغ اضافی و غيراضافی بسازيد که “عشق” مشبه آن باشد ؟

 

E دريای عشق تشبيه بليغ اضافی / عشق درياست تشبيه بليغ غيراضافی .

 

  1. 25. مشبه و مشبه به در بيت زير کدام است ؟

 

تو دی ماهی و آن دلبر بهار است   رسيدنتان به هم دشوار است

 

E تو و آن دلبر مشبه است / ماه و بهار مشبه به است .

 

  1. 26. در بيت زير مشبه به و وجه شبه را پيدا کنيد .

 

حريف دوست که از خويشتن خبر دارد

 

شراب صرف محبت نخورده است تمام

 

E شراب يا شراب صرف مشبه / مستی آوری وجه شبه .

 

  1. 27. در بيت زير مشبه به و وجه شبه را پيدا کنيد .

 

غرق دريای غمت را رمقی بيش نماند

 

آخر اکنون که بکشتی به کنار اندازش

 

E دريا مشبه / پهناوری و عمق وجه شبه .

 

 

 

  1. 28. رساترين و خيال انگيزترين تشبيه چه نام دارد ؟

 

E تشبيه بليغ

 

 

 

سؤالات درس دهم : « تشبيه مفرد ، تشبيه مرکب »

 

  1. 29. در دو بيت زير تشبيه مفرد و مرکب را مشخص کنيد .

 

الف: از ديده گر سرشک چو باران چکد رواست

 

کاندر غمت چو برق بشد روزگار عمر

 

 

 

ب: آن شاخه های نارنج اندر ميان ابر

 

چون پاره های اخگر ميان دود

 

E الف: تشبيه مفرد           ب: تشبيه مرکب

 

  1. 30. با توجه به بيت زير به پرسشها پاسخ دهيد .

 

آن شاخه های نارنج اندر ميان ابر        چون پاره های اخگر ميان دود

 

الف: تشبيه در اين بيت مفرد يا مرکب / ب: وجه شبه را معين کنيد .

 

E الف: تشبيه مرکب / ب: قرار گرفتن اشيايی قرمز در ميان توده ای سياه

 

  1. 31. با توجه به بيت زير به پرسشها پاسخ دهيد .

 

عرقت بر ورق روی نگارين به چه ماند ؟

 

همچو بر صفحه ی گل قطره ی باران بهاری

 

الف: تشبيه در اين بيت مفرد است يا مرکب / ب: وجه شبه را معين کنيد .

 

E الف: تشبيه مرکب / ب: قرار گرفتن چيزی سفيد و روشن بر صفحه ای سرخ رنگ .

 

 

 

 

 

  1. 32. در بيت زير مشبه ، مشبه به ،وجه شبه را بيابيد و نوع تشبيه را بنويسيد؟

 

بر گل سرخ از نم اوفتاده لالی            همچو عرق بر عذار شاهد غضبان

 

E مصراع اول مشبه / مصراع دوم مشبه به / قرار گرفتن چيزی شفاف بر صفحه ای سرخ رنگ وجه شبه .

 

  1. 33. در کدام از اين ابيات تشبيه مفرد و در کدام يک تشبيه مرکب به کار رفته است ؟

 

الف: آن قطره ی باران که برافتد به گل سرخ

 

چون اشک عروس است بر افتاده به رخسار

 

 

 

ب: ای زلف تو هر خمی کمندی

 

چشمت به کرشمه چشم بندی

 

E الف: تشبيه مرکب / ب: تشبيه مفرد

 

  1. 34. تشبيه مفرد ، مرکب و بليغ را در ابيات زير مشخص کنيد .

 

الف: بر گل سرخ از نم اوفتاده لالی

 

همچو عرق بر عذار شاهد غضبان

 

 

 

ب: هرگز نميرد آنکه دلش زنده شد به عشق

 

ثبت است بر جريده عالم دوام ما

 

 

 

ج: تو همچو صبحی و من شمع خلوت سحرم

 

تبسمی کن و جان بين همی سپرم

 

E الف: تشبيه مرکب / ب: تشبيه بليغ جريده عالم يک تشبيه بليغ است / ج: تشبيه مفرد .

 

  1. 35. با توجه به بيت زير تشبيه بکار رفته مفرد است يا مرکب ؟

 

به چمن خرام و بنگر بر تخت گل که لاله

 

به نديم شاه ماند که به کف اياغ دارد

 

E تشبيه مرکب

 

  1. 36. با توجه به بيت زير به پرسشهای زير پاسخ دهيد .

 

صلای يوسف گل شد جهان گير     زليخای جوان شد عالم پير

 

الف: دو تشبيه بليغ بيابيد و بنويسيد از نوع اضافی هستند يا غير اضافی .

 

ب: تشبيهات بيت مفرد هستند يا مرکب ؟ دقيقاً مشخص کنيد .

 

الف:يوسف گل در مصرع اول يک تشبيه بليغ اضافی است و گل مصراع دوم يک تشبيه بليغ غير اضافی است/ب:هر دو تشبيه مفرد محسوب می شود .

 

  1. 37. در تشبيه مرکب زير مشبه و مشبه به را معين کنيد . بعد شعر را طوری به نثر بازنويسی کنيد که تشبيه مرکب به تشبيه مفرد تبديل شود.

 

در خم زلف تو آن خال سيه دانی چيست ؟

 

نقطه ی دوده که در حلقه ی جيم افتاده است .

 

E مصراع اول مشبه / مصراع دوم مشبه به / تبديل تشبيه مرکب به تشبيه مفرد : خال سياه مانند نقطه ای بوده است .

 

  1. 38. در تشبيه مرکب زير ، مشبه و مشبه به را تعيين کنيد . بعد شعر را طوری به نثر بازنويسی کنيد که تشبيه مرکب به تشبيه مفرد تبديل شود .

 

عرق بر ورق روی نگارين به چه ماند

 

همچو بر صفحه ی گل قطره ی باران بهاری

 

E مصراع اول مشبه / مصراع دوم مشبه به / تبديل تشبيه مرکب به تشبيه مفرد : عرق مانند قطره ی باران بهاری است . (عرق مانند قطره است.)

 

 

 

  1. 39. طرفين تشبيه و وجه شبه را در بيت زير مشخص کنيد .

 

شقايق بر يکی پای ايستاده            چو بر شاخ زمرد جام باده

 

E مصراع اول مشبه / مصراع دوم مشبه به / قرار گرفتن سرخی در بالای سبزی وجه شبه .

 

40.تشبيه مرکبی بنويسيد که مشبه آن ستاره های سرخ در تيرگی شب باشد

 

E ستاره های سرخ رنگ در تيرگی شب چون جرقه های آتش در ميان دود است .

 

  1. 41. درباره ی دو تشبيه زير کدام گزينه درست است ؟

 

الف: قرار در کف آزادگان نگيرد مال چو صبر در دل عاشق ، چو آب در غربال

 

 

 

ب: ماه خورشيد نمايش ز پس پرده ی زلف

 

آفتابی است که در پيش سحابی دارد

 

  1. 1. هر دو تشبيه مفردند . هر دو تشبيه مرکب اند .

 

  1. 3. الف: مرکب / ب: مفرد الف: مفرد / ب: مرکب

 

E گزينه 2 صحيح است .

 

 

 

سؤالات درس يازدهم : « استعاره مصرحه (آشکار) »

 

  1. 42. عبارت زير را تکميل کنيد .

 

تشبيه ادعای ….. است اما استعاره ادعای …… است .

 

E همانندی – يکسانی .

 

  1. 43. غرض از تشبيه ، ادعای همانندی است ، غرض از استعاره چيست ؟

 

E ادعای يکسانی

 

  1. 44. کدام يک از ارکان تشبيه می تواند استعاره مصرحه باشد ؟

 

E مشبه به

 

  1. 45. استعاره مصرحه تشبيهی است که همه ارکان آن به جز …… حذف شده است .

 

E مشبه به

 

  1. 46. در بيت زير شاعر سه تشبيه در ذهن خود ساخته است آنها را بنويسيد و بگوييد اين صورت خيالی چه نام دارد ؟

 

بتی دارم که که گرد گل ز سنبل سايه بان دارد

 

بهار عارضش خعلی به خون ارغوان دارد

 

E ا. يار در زيبايی مانند بت است / 2. چهره ی يار مانند گل است /

 

  1. 3. موی يار چون سنبل است اين صورت خيالی استعاره مصرحه نام دارد .

 

  1. 47. با توجه به واژه ی مشخص شده در بيت زير ، به پرسشها پاسخ دهيد .

 

چو تنها ماند ماه سرو بالا           فشاند از نرگسان لؤلؤی لالا

 

  1. 1. معنای غير حقيقی که شاعر از آن اراده کرده است چيست ؟

 

  1. 2. چه تناسبی ميان معنی حقيقی و غير حقيقی آن وجود دارد ؟

 

  1. 3. کدام نشانه خواننده را از توجه به معنای حقيقی باز می دارد ؟

 

  1. 4. چنين استفاده ای از زبان را چه می نامند ؟

 

الف: حسن تعليل / ب: کنايه / ج: تشبيه / د: مجاز

 

  1. 5. اين آرايه چه ارتباطی با استعاره دارد .

 

  1. 1. محبوب و معشوق / 2. شباهت / 3. تمام نشانه هايی که دلالت بر انسان بودن دارد مثل تنها ماند ، گريستن بی اختيار / 4. گزينه د: مجاز /

 

  1. 5. مجازی است که علاقه آن شباهت است .

 

  1. 48. در بيت زير يک استعاره ی مصرحه پيدا کنيد . آن را به تشبيه تبديل کنيد و مشبه به آن را مشخص کنيد .

 

مرا برف باريده بر پر زاغ           نشايد چو بلبل تماشای باغ

 

E در اين بيت دو استعاره مصرحه وجود دارد :

 

  1. 1. برف استعاره از موی سپيد / 2. زاغ استعاره از موی سياه

 

تبديل اين دو استعاره ی مصرحه به تشبيه :

 

  1. 1. موی سپيد چون برف است / 2. موی سياه چون پر زاغ است . برف و پر زاغ هر دو مشبه به هستند .

 

  1. 49. با توجه به واژه ی مشخص شده در بيت به پرسشها پاسخ دهيد .

 

نشست و لؤلؤ از نرگس همی ريخت     بدان آب از جهان آتش برانگيخت

 

  1. 1. معنای غير حقيقی که شاعر از آن اراده کرده است چيست ؟

 

  1. 2. چه تناسبی ميان معنی حقيقی و غير حقيقی آن وجود دارد ؟

 

  1. 3. کدام نشانه خواننده را از توجه به معنای حقيقی باز می دارد ؟

 

  1. 4. چنين استفاده ای از زبان را چه می نامند ؟

 

الف: مجاز / ب: کنايه / ج: تشبيه / د: حسن تعليل

 

  1. 5. اين آرايه چه ارتباطی با استعاره دارد ؟

 

E 1. چشم / 2. شباهت / 3. لؤلؤ (اشک) ريختن يا هر مفهوم مشابه /         4. گزينه الف / 5. مجازی است که علاقه آن مشابهت است .

 

  1. 50. در بيت زير استعاره مصرحه را مشخص کنيد سپس آن را به تشبيه بدل کنيد .

 

بخت آن نکند با من کان شاخ صنوبر را  بنشينيم و بنشانم گل بر سرش افشانم

 

E شاخ صنوبر استعاره از يار و معشوق / يار در زيبايی و طراوت چون شاخ صنوبر است .

 

  1. 51. استعاره را در بيت زير بيابيد و نوع آن را بنويسيد .

 

ای غنچه ی خندان چرا خون در دل ما می کنی

 

خاری به خود می بندی و ما را ز سر وا می کنی

 

E غنچه ی خندان استعاره از يار و محبوب است و نوع آن استعاره مصرحه است .

 

 

 

سؤالات درس دوازدهم:« استعاره مکنيه،شخصيت بخشی (تشخيص) »

 

  1. 52. کدام آرايه از بقيه زيباتر ، بليغ تر و هنری تر است ؟

 

الف: تشبيه ساده   ب: تشبيه بليغ    ج: استعاره مصرحه    د:استعاره مکنيه

 

E گزينه د صحيح است .

 

  1. 53. در اين عبارت استعاره مکنيه را بيابيد و مشبه و مشبه به و وجه شبه را معين کنيد .

 

به صحرا شدم عشق باريده بود .

 

E عشق /  عشق : مشبه    از جهت باريدن : وجه شبه                  مانند : ادات تشبيه     باران:مشبه به    است .

 

  1. 54. استعاره مکنيه را در مثالهای زير نشان دهيد .

 

الف: قضا چون ز گردون فرو هشت پر

 

ب: عشق آموخت مرا شکل دگر خنديدن

 

E الف: قضا / ب: عشق

 

  1. 55. کدام کلمه در بيت زير در مفهوم استعاری به کار رفته است ؟ نوع آن را مشخص کنيد و دليل آن را بنويسيد .

 

گل بخنديد و باغ شد پدرام           ای خوشا اين جهان بدين هنگام

 

E گل: استعاره مکنيه يا تشخيص / چون مشبه به آن انسان است .

 

  1. 56. ترکيب پيشانی عفو اضافه ی تشبيهی است يا استعاری ؟

 

E اضافه ی استعاری .

 

  1. 57. از ترکيبات جريده عالم ، دست جفا و ديده ی عقل کدام يک اضافه ی استعاری است ؟

 

E 1.دست جفا 2. ديده ی عقل / جريده ی عالم تشبيه بليغ است .

 

  1. 58. استعاره مکنيه ای که مشبه به آن انسان باشد چه نام دارد ؟

 

E تشخيص

 

  1. 59. توضيح دهيد چرا در عبارت دمدمه های ارديبهشت ، اصفهان ، آرام آرام از خواب بيدار می شود صنعت تشخيص بکار رفته است ؟

 

E زيرا مشبه به آن انسان است .

 

  1. 60. در کدام يک از مثالهای زير واژه ی بنفشه آرايه تشخيص دارد ؟

 

الف: از سبزه و بنفشه و گل های رنگارنگ

 

گويی بهشت آمده از آسمان فرود

 

 

 

ب: چون ز نسيم می شود زلف بنفشه پر شکن

 

وه که دلم چه ياد از آن عهد شکن نمی کند

 

E قسمت ب زلف بنفشه تشخيص است .

 

  1. 61. در بيت زير يک تشخيص پيدا کنيد و توضيح دهيد چرا به آن تشخيص می گويند .

 

ای نسيم صبح اگر باز اتفاقی افتدت

 

آفرين گويی بر آن حضرت که ما را بار نيست

 

E نسيم صبح يک تشخيص است زيرا با حرف ندا مورد خطاب قرا گرفته و بدان شخصيت انسانی داده شده است .

 

  1. 62. در بيت زير يک تشخيص پيدا کنيد و توضيح دهيد چرا به آن تشخيص می گويند .

 

ای عقل نگفتم که تو در عشق نگنجی

 

در دولت خاقان نتوان کرد خلافت

 

E عقل يک تشخيص است زيرا با حرف ندا مورد خطاب قرار گرفته و بدان شخصيت انسانی داده شده است .

 

  1. 63. استعاره ای که در اين شعر به کار رفته مصرحه است يا مکنيه ؟

 

خواهم شدن به ميکده گريان و دادخواه

 

کز دست غم خلاص من آن جا مگر شود

 

E دست غم استعاره مکنيه است که به شکل اضافه ی استعاری آمده است.

 

  1. 64. در ابيات زير استعاره مصرحه و مکنيه را پيدا کنيد و بنويسيد که استعاره مکنيه تشخيص است يا غير تشخيص ؟

 

الف: گل بخنديد و باغ شد پدرام

 

ای خوشا اين جهان بدين ايام

 

 

 

ب: مرا در خانه سروی هست کاندر سايه قدش

 

فراغ از سرو بستانی و شمشاد چمن دارم

 

E الف: گل استعاره مکنيه از نوع تشخيص زيرا مشبه به آن انسان است .

 

ب: سرو استعاره مصرحه از يار و محبوب راست قامت ( همسر شاعر )

 

  1. 65. بيت های زير را بخوانيد و به پرسشها پاسخ دهيد .

 

يکی درخت گل اندر ميان خانه ماست

 

که سروهای چمن پيش قامتش پستند

 

 

 

خواهم شدن به ميکده گريان و دادخواه

 

کز دست غم خلاص من آنجا مگر شود

 

الف: در هر بيت يک استعاره بيابيد و نوع آن را مشخص کنيد .

 

ب: کدام يک از استعاره ها تشخيص است ؟ چرا ؟

 

E الف: درخت گل استعاره مصرحه از يار و محبوب ، دست غم استعاره مکنيه است که به شکل اضافه ی استعاری آمده است .

 

ب: دست غم استعاره مکنيه از نوع تشخيص است . زيرا مشبه به آن انسان است .

 

  1. 66. استعاره را در بيت زير مشخص کنيد و نوع آن را بنويسيد .

 

ای ماه سرو قامت ، شکرانه سلامت

 

از حال زير دستان ، می پرس گاه گاهی

 

E ماه سرو قامت استعاره مصرحه از يار و معشوق

 

  1. 67. انواع استعاره مصرحه و مکنيه را در ابيات زير مشخص کنيد .

 

الف: مرا برف ديده ، بر پر زاغ       نشايد چو بلبل تماشای باغ

 

 

 

ب: شبی گيسو فرو هشته به دامن     بلاسين معجر و قيرينه کردن

 

 

 

ج: امشب ای ماه به درد دل من تسکينی

 

آخر ای ماه تو هم درد من مسکينی

 

 

 

د: آسمان مکثی کرد .

 

 

 

 

 

E الف: برف و پر زاغ هر دو استعاره مصرحه هستند /

 

ب: شب استعاره مکنيه از نوع تشخيص / ج: ماه استعاره مکنيه از نوع تشخيص / د: آسمان استعاره مکنيه از نوع تشخيص .

 

  1. 68. بيت زير را بخوانيد و بگوييد استعاره مکنيه است يا مصرحه ؟

 

بتی دارم که گرد گل ز سنبل سايه بان دارد

 

بهار عارضش خطی به خون ارغوان دارد

 

E بت و گل و سنبل هر سه استعاره مصرحه هستند .

 

  1. 69. دو استعاره در ابيات زير پيدا کنيد و نوع آنها را بنويسيد .

 

الف: مرا در خانه سروی هست کاندر سايه قدش

 

فراغ از سرو بستانی و شمشاد چمن دارم

 

 

 

ب: تو را ز کنگره عرش می زنند صفير

 

ندانمنت که در اين دامگه چه افتاده است

 

E الف: سرو استعاره مصرحه / ب: کنگره عرش استعاره مکنيه .

 

 

 

سؤالات درس سيزدهم : « حقيقت و مجاز »

 

  1. 70. در مثالهای زير تعيين کنيد که کلمات مشخص شده کدام حقيقت است و کدام مجاز ؟ قرينه های مجازها را نشان دهيد .

 

الف: دزدان دست کوته نکنند تا دستشان کوته نکنند .

 

 

 

ب: چو آشاميدم اين پيمانه را پاک      درافتادم ز مستی بر سر خاک

 

E الف: دست در هر دو بار در معنی اصلی خود به کار رفته است و حقيقت است . ب: پيمانه مجاز است . بقيه مصراع اول قرينه است . خاک در مصراع دوم در معنی اصلی خود به کار رفته است و حقيقت است .

 

  1. 71. در اين بيت واژه ی سر به دو صورت حقيقت و مجاز به کار رفته است آن را مشخص کنيد .

 

طاقت سر بريدنم باشد                         وز حبيبم سر بريدن نيست

 

E سر در مصراع اول حقيقت است / سر در مصراع دوم مجاز است .

 

  1. 72. کدام يک از دو کلمه ی مشخص شده در عبارت زير در معنی حقيقی (غير مجازی) به کار رفته است ؟

 

مسابقات کشتی دهه ی فجر در ايران انجام شد و ايران به مقام اول دست يافت .

 

E ايران اول در معنی حقيقی خود به کار رفته است و حقيقت است . ايران دوم به معنی تيم ايران است و مجاز است .

 

  1. 73. قرينه را در عبارت جهان خوردم و کارها راندم معلوم کنيد .

 

E خوردم

 

  1. 74. کدام واژه از واژه های مشخص شده ی زير حقيقت و کدام مجاز است؟

 

همه کس را دندان به ترشی کند شود الا قاضيان را که به شيرينی .

 

E ترشی حقيقت است و شيرينی مجاز است . بقيه جمله دوم قرينه است .

 

  1. 75. کدام يک از واژه های مشخص شده ی زير در معنی مجازی است ؟ دليل آن را بنويسيد .

 

ما را سری است با تو گر خلق روزگار

 

دشمن شوند و سر برود هم بر آن سريم

 

E سر در مصراع اول مجاز است زيرا در معنی اصلی خود (عضوی از بدن) به کار نرفته است . سر اول در مصراع دوم به معنی عضوی از بدن است و حقيقت است . سر دوم در مصراع دوم مجاز است زيرا در معنی اصلی خود (عضوی از بدن) به کار نرفته است .

 

  1. 76. نوع علاقه در استعاره چيست ؟

 

E شباهت

 

  1. 77. فرق استعاره و مجاز در چيست ؟

 

E علاقه در استعاره شباهت است ، حال آنکه در مجاز علاقه غير شباهت است .

 

 

 

سؤالات درس چهاردهم : « علاقه های مجاز »

 

  1. 78. علاقه را در مجازهای زير مشخص کنيد .

 

الف: شهر تبريز قيام کرد .          ب: جلال آل احمد قلم رسايی داشت .

 

E الف: محليه / ب: آليه

 

  1. 79. در اين مثالها علاقه های مجاز را تعيين کنيد .

 

الف:دهخدا قلم خوبی داشت /  ب:دست در حلقه آن زلف دو تا نتوان کرد.

 

E الف: آليه / ب: کليه

 

  1. 80. در ابيات و عبارات زير مجاز را پيدا کرده ، نوع علاقه ی آنها را مشخص کنيد .

 

الف: بر آشفت عابد که خاموش باش

 

تو مرد زبان نيشتی گوش باش

 

 

 

 

 

ب: سر آن ندارد امشب که برآيد آفتابی

 

چه خيال ها گذر کرد و گذر نکرد خوابی

 

 

 

ج: ای ز خود گشته سير ، جوع اين است .

 

E زبان مجاز از سخن است به علاقه ی آليه / ب: سر مجاز از انديشه است به علاقه ی محليه / ج: سير مجاز از بيزاری است به علاقه ی سببيه .

 

  1. 81. مجازها را در عبارات زير پيدا کرده و قرينه ی آنها را بنويسيد .

 

الف: بر صفرای خويش برنيامدم . / ب: جهان خوردم و کارها راندم .

 

E الف: صفرا مجاز است از خشم به علاقه ی سببيه و بقيه جمله قرنيه است .

 

ب: جهان مجاز از نعمتهای جهان است و خوردم قرينه است .

 

  1. 82. در دو بيت زير نوع علاقه ی مجازهای مشخص شده را بنويسيد .

 

الف: محتاج قصه نيست گرت قصد خون ماست

 

چون رخت از آن توست به يغما چه حاجت است .

 

 

 

ب: به ياد روی شيرين بيت می گفت

 

چو آتش تيشه می زد . کوه می سفت .

 

E الف: لازميه / ب: جزئيه

 

  1. 83. با توجه به واژه ی مشخص شده در بيت زير به پرسشها پاسخ دهيد .

 

اگر رفت و آثار خيرش نماند              نشايد پس از مرگش الحمد خواند

 

الف: معنای غيرحقيقی که شاعر از آن اراده کرده است چيست ؟

 

ب: کدام نشانه خواننده را از معنای حقيقی باز می دارد ؟

 

ج: چه تناسبی ميان معنای حقيقی و معنای مجازی آن وجود دارد ؟

 

E الف: قرآن / ب: پس از مرگ خواندن / ج: الحمد بخشی از قرآن است علاقه جزئيه . (ذکر جز و اراده کل )

 

  1. 84. علاقه های مجاز را ( با توجه به کلمات معين شده ) در ابيات زير مشخص کنيد .

 

الف: سپيد شد چو درخت شکوفه دار سرم

 

وزين درخت همين ميوه غم است برم

 

 

 

ب: برآشفت ايران و برخاست گرد

 

همی هر کسی کرد ساز نبرد

 

E الف: سر : علاقه ی کليه / ب: ايران ، علاقه ی محليه

 

 

 

سؤالات درس پانزدهم : « کنايه »

 

  1. 85. در بيت زير کنايه را بيابيد و مفهوم آن را مشخص کنيد و بگوئيد نشانه است يا نمونه يا دليل ؟

 

همينت بسنده است اگر بشنوی          که گر خار کاری سمن ندروی

 

E اگر خار کاری سمن ندروی : يک کنايه است . مفهوم اين کنايه اين است که کار بد پايانی خوب نخواهد داشت . اين کنايه يک نمونه است .

 

  1. 86. در بيت زير کنايه را بيابيد و مفهوم آن را مشخص کنيد . و بگوئيد نشانه است يا نمونه يا دليل ؟

 

نپندارم ای در خزان کشته جو               که گندم ستانی به وقت درو

 

E جو کاشتن و انتظار گندم داشتن : کنايه است . مفهوم اين کنايه اين است که نتيجه هر کار با پايان آن همسان است و نبايد انتظاری جز آن داشت. اين کنايه يک نمونه است .

 

  1. 87. عبارت هنوز از دهان بوی شير آيد حاوی چه آرايه ادبی است ؟ مقصود گوينده چيست ؟

 

E اين عبارت يک کنايه است و مقصود گوينده اين عبارت کنايه از کودکی است . اين کنايه يک نشانه است .

 

  1. 88. در بيتهای زير کنايه را مشخص کنيد و مفهوم آن را بيان کنيد .

 

الف: هر که دل پيش دلبری دارد          ريش در دست ديگری دارد

 

ب: چو بشنيد بيچاره بگريست زار       که ای خواجه دستم ز دامن بدار

 

E الف: ريش در دست کسی داشتن : يک کنايه است . مفهوم اين کنايه اختيار آدمی به دست کسی ديگر بودن است . اين کنايه يک نشانه است .

 

  1. 89. در مثالهای زير مفاهيم کنايی را بنويسيد .

 

الف: دلا معاش چنان کن گر بلغزد پای

 

فرشته ات به دو دست دعا نگه دارد

 

ب: فلانی ، شخص سر به هوايی است .

 

E پای لغزيدن يک کنايه است . مفهوم اين کنايه گرفتاری و مشکل ناگهانی و نامنتظر پيش آمدن است . اين کنايه يک نمونه است .

 

ب: سر به هوا بودن يک کنايه است . مفهوم اين کنايه بی توجه و بی دقت بودن يا بی بند و بار و لاابالی بودن است . اين کنايه يک نشانه است .

 

  1. 90. در بيت زير کنايه را دقيقاً مشخص کنيد و بنويسيد از نوع نمونه است يا دليل يا نشانه ؟

 

از مکافات عمل غافل مشو             گندم از گندم برويد جو ز جو

 

E گندم از گندم روئيدن و جو از جو روئيدن کنايه است . مفهوم اين دو کنايه اين است که آغاز هر کار با پايان آن متناسب است . اين دو کنايه نمونه هستند .

 

  1. 91. در مصراع دوم بيت زير کنايه کدام است ؟ معنای آن چيست ؟ اين کنايه با دليل بيان شده است يا نمونه و يا نشانه ؟

 

شکر خدا که همت من زاد راه شد        در پيشگاه دوست نگشتيم رو سياه

 

E رو سياه گشتن يک کنايه است . مفهوم اين کنايه شرمنده و شرمسار شدن است . اين کنايه يک نشانه است .

 

  1. 92. در مصراع نخست بيت زير کنايه کدام است ؟ معنای آن چيست ؟ اين کنايه با دليل بيان شده است يا نمونه و يا نشانه ؟

 

دست کفچه مکن به پيش فلک         که فلک کاسه ای است خاک انبار

 

E دست کفچه کردن يک کنايه است . مفهوم اين کنايه گدايی کردن است . اين کنايه يک نشانه است .

 

  1. 93. مفهوم کنايه فلانی ريش سفيد است چيست ؟

 

E پيری و باتجربگی

 

  1. 94. کنايه را در بيت زير مشخص کنيد و تعيين کنيد که نشانه ، نمونه يا دليل است ؟

 

يکی نغز بازی کند روزگار               که بنشادت پيش آموزگار

 

E که بنشادت پيش آموزگار يک کنايه است .

مفهوم اين کنايه اعتراف به نادانی وميل به آموختن است . اين کنايه نشانه است .

 

  1. 95. دو کنايه به دلخواه بنويسيد .

 

E 1. رخت بر بستن : کنايه از سفر کردن و رفتن است .

 

  1. 2. دست گزيدن کنايه از افسوس خوردن است .

 

 

Updated: نوامبر 11, 2018 — 11:40 ب.ظ