مانا در ادیان باستان مناطق آمریکا خدا و جهان هستی از دیدگاه ادیان

 

مانا در ادیان باستان مناطق آمریکا

خدا و جهان هستی از دیدگاه ادیان

یکی از اعتقادات انسانهای اولیه، اعتقاد به نیرویی مرموز و ماوراء الطبیعی است به نام Mana مانا نیرویی است واحد و غیرقابل تجزیه که در مکان و یا شیء مشخصی متمرکز نیست، بلکه قوه ای است که در همه ی اشیا می تواند ظاهر و متجلی شود، و هر انسانی که با این نیرو بیشتر تماس برقرار کند، از قدرت مادی و معنوی بیشتری برخوردار خواهد شد. بر همین اساس انسان های اولیه می کوشند تا با انجام مراسم دعا و نیایش بهره بیشتری از نیروی مانا کسب کنند.
فلیسین شاله Felicien challeye درباره ی مانا چنین می نویسد:
مانا عبارت از یک نیروی غیر مادی و روحانی است که در همه جا پراکنده است، در تمام شعارها و موجودات و اشیا مقدس مشترک است. کشیش انگلیسی کودرینگنتون codrington که برای اولین بار این عقیده را در ملانزی Melanasie مطالعه کرده است، اصطلاح مانا را چنین تعریف می کند: « نیرو و نفوذی است غیر مادی و در یک معنی مافوق طبیعت که به وسیله قدرت مادی و یا هر نوع قدرت و برتری که انسان داراست ظاهر می شود.
مانا در روی شخص معین مشخص نیست و می تواند همراه هر نوع اشیایی باشد. هر دین داری در ملانزی خود را در پناه مانا قرار می دهد، خواه برای اینکه خودش از آن استفاه کند و یا برای اینکه به دیگران استفاده برساند و همین طرز تفکر در بومیان آمریکای شمالی نیز یافت می شود».(2) باید دانست که این نیروی مافوق طبیعی که در میان اقوام مختلف یافت می شود، در هر قوم و قبیله ای به نام خاصی خوانده می شود. بومیان جزایر ملانزی آن را مانا می نامند. در میان سرخپوستان آمریکا نیز هر قبیله ای به نامی از آن یاد می کند. به طور مثال قبیله سیو siox آن را واکاندا wakanda و قبایل ایروکو iroquois آن را اوراندا oranda و قبیله الگون کین Algonquin آن را مانیتو Manitou می خوانند. بومیان آرونتا Arunta واقع در استرالیا نیز از آن به نام آرونگ کیلتا Arungquilta یاد می کنند.
امیل دورکیم Emile Durkheims در کتاب خود « اشکال ابتدایی حیات دینی» درباره ی مانا چنین می نویسد: « آیین توتم (3) Totemism در استرالیا عقیده به یک اصل مشترک و شعار دارد که مخصوص افراد مقدس اعضای طایفه است. اصطلاح شورینگا churinga برای تعیین چنین اصلی به کار می رود و در حقیقت مراسم با این اصل مشترک مربوط است. به عبارت دیگر کیش توتم را می توان این نام نهاد ولی نه حیوانها و انسانها و یا نقوش را، بلکه می توان گفت که نیرویی بی نام و بدون شخصیت است که در هر یک از این موجودات یافت می شود بدون اینکه با هیچ یک از آنها مخلوط شود، هیچ کس کاملاً آن را دارا نیست و در آن شرکت ندارد. با این طریق، مستقل از اشیا و اشخاص مخصوص است که در آنها حلول می کند. این نیرو بر این اشیا مقدم است، زیرا پس از نابودی آنها باز می ماند. افراد می میرند، نسل ها تغییر می یابند ولی این نیرو همیشه در وضع فعلی باقی می ماند، در حالی که زنده و شبیه خودش است. نسل های امروز را مانند نسل های گذشته جان می دهد، همان طور که نسل های آینده را جان خواهد داد، به طریق بهتر می توان گفت:
مانا خدایی است که مردمان بدوی پرستش می کنند. خدایی است بی شخصیت و بی نام و بدون تاریخ و پابرجا در جهان که در جمعی بی شمار از اشیاء پراکنده است.
توتم چیزی جز یک شکل مادی نیست که به وسیله ی آن، تصورات این جوهر غیر مادی (مانا) نمایان می شود. این نیرو (مانا) در اطراف تمام اشیاء مختلف الجنس پراکنده است و تنها هدف حقیقی آیین است
همان طور که ملاحظه می شود امیل دورکیم مانا را خدای انسان های ابتدایی می داند. هم چنان که بسیاری از مردم شناسان نیز بر این عقیده هستند. این نظریه با در نظر گرفتن صفات و ویژگی هایی که انسان های ابتدایی برا یما قائل هستند قابل قبول است. صفاتی چون:
1- غیرمادی و نامشخص بودن.
2- در خفا بودن کنه وجود آن.
3- در همه چیز بودن و در عین حال با آنها سنخیّت نداشتن.
4- در همه جا بودن، به طوری که از وحدت برخوردار است نه از کثرت.
5- تجلی آن در همه اجسام و اشیاء به طوری که با شی ای که مظهر آن است اتحاد و آمیختگی پیدا نمی کند.
نشان دهنده بسیاری از صفاتی است که ما امروزه به خدا نسبت می دهیم. و اگر هم در بعضی از قبایل اعتقاد به مانا را به عنوان خدای مورد پرستش آنها نپذیریم، این مسأله را که مانا یک نیروی ماوراء طبیعی است نمی توانیم انکار کنیم و از همین جاست که ما این سؤال را مطرح می کنیم که انسان ابتدایی با اندیشه و دریافت محدودش که قادر به شناخت جهان طبیعت نبوده است؛ انسانی که قادر نبوده تا ابعاد وجودی خود را بشناسد؛ انسانی که نمی توانسته محیط پیرامون خود را بشناسد، چگونه توانسته به یک نیروی ماورالطبیعی اعتقاد پیدا کند؟ ما پاسخ این سؤال را در مباحث آینده مورد بررسی قرار خواهیم داد.

Sarzamine Aryan - سرزمین آریان © 2016