کتاب الاشارات و التنبیهات

 

کتاب الاشارات و التنبیهات

ترتیب کننده : دکتر بصیر کامجو

برگرفته شده از:  دائره المعارف طهور

کتابی فلسفی و عرفانی، از مهم ترین منابع حکمت مشایی در قرن چهارم و به زبان عربی است. این کتاب، از مهم ترین اثر مؤلف (ابن سینا) می باشد که با این عنوان و اسم کتاب، ممکن است به طور تحت اللفظی به اشاره ها و هشدارها و بطور معنادار، به عنوان تذکرها و سرزنش های دوستانه، مشاهده ها و موعظه ها یا دستورها و انتقادها، بحث و نقد شده است. روش مؤلف در برخورد با هر موضوع، این بوده که او در آغاز، نظرها و مشاهده های خود را در مورد موضوع مطرح می کند، سپس یک ارزیابی انتقادی از نظرهای دیگران (پیشینیان و معاصرانش) دارد تا آنها را در اشتباه ها و شبهه هایشان اصلاح و نصیحت کند. خودش در پیش گفتار کتاب می گوید: «من اصول و نکته های کلی حکمت را در این اثر (اشاره ها و موعظه ها) برای شما که نگران تشخیص حقیقت هستید، تدوین کرده ام. با هدایت بینش خودتان، باید تشخیص اصول و کلیات و تعیین جزئیات خاص تر، برایتان آسان باشد.» این کتاب، در سه بخش منطق، طبیعات و مابعدالطبیعه است که هر یک به نظامی واحد پرداخته است.

زندگینامه اجمالی مؤلف:
ابوعلی حسین، فرزند عبدالله بن سینا و معروف به ابن سینا، لقبش شرف الملک، و شیخ الرئیس، فیلسوف، طبیب، شاعر، ریاضی دان و منجم ایرانی و مشهورترین دانشمند اسلامی و از بزرگترین دانشمندانی که تاکنون در عالم بوده اند.

او در سال 370 هـ ق، در شهری از توابع بخارا متولد شد. در بخارا که آن زمان، پایتخت سامانیان بود، منطق، طب و ریاضیات را یاد گرفت. به دلیل استعداد زیاد و هوش سرشارش، توانست خیلی زود در موضوع های مختلف، شهرت علمی پیدا کند. در سن 17 سالگی، نوح ابن منصور سامانی را معالجه کرد و این امر باعث شد که مشهور شود و از همین رو به کتابخانه سلطنتی راه پیدا کرد.
خودش می گوید: «کتابهائی که من در آنجا دیدم، کسی حتی نام آنها را نشنیده بود، آنها را خواندم و از آن بهره مند شدم و وقتی 18 ساله شدم از همه آن علوم، فارغ شدم». ابن سینا گرچه فیلسوفی بزرگ بود، ولی از طرفی پزشکی پرمشغله و نفوذ کامل سیاسی داشت و به عنوان یک وزیر، به شاهزادگان حامی خود، خدمت می کرد. سال 403 هـ ق، کتاب قانون در طب خود را نوشت. در دوران زندگیش که بیشتر با حکومتغزنویان روبرو بود، در شهرهای مختلفی مسافرت و خدمات گوناگونی ارائه داد، تا اینکه بعد از مرگ شمس الدوله دیلمی جانشین او “سماء الدوله” چند ماه او را به زندان انداخت، ولی ابوعلی سینا بعد از آزادی از زندان، به اصفهان رفت و آنجا بسیار مورد احترام بود و همانجا به تدریس و تألیف پرداخت و در واقع، چهارده سال آخر زندگی پربار خود را در اصفهان گذراند و سرانجام در سفری که با “علاء الدوله” به همدانرفت در سال 428 هـ ق، در سن 58 سالگی، دار فانی را وادع کرد (برای آگاهی از زندگی کامل او به منابع مربوطه مراجعه شود).

ساختار و محتوای اجمالی کتاب:
کتاب در سه بخش عمده منطق، طبیعیات، مابعدالطبیعه است که در 9 نمط نوشته شده است:
نمط اول: در بیان شناسایی حقیقت اجسام،
نمط دوم: در بیان جهات و اجسام نخستین و دومین آنها،
نمط سوم: نفس ارضی و سماوی،
نمط چهارم: وجود و علل آن،
نمط پنجم: صنع و ابداع،
نمط ششم: در بیان غایات و مبادی آن،
نمط هفتم: تجرید (هستی های مجرد از ماده)،
نمط هشتم: در بیان شادمانی و نیکبختی،
نمط نهم: در بیان مقامات عرفا.

وجه تسمیه کتاب:
چون ابوعلی سینا، مطالب مهم و عمده فلسفی را تحت عنوان “اشاره” در هر فصل آورده و توضیحات آن یا مطالبی را که به نظر بدیهی بوده و تنها نیاز به آگاه کردن و توجه ذهن داشته، تحت عنوان “تنبیه” آورده است، لذا کتاب را “الاشارات و التنبیهات” نامیده است.

ویژگی کتاب:
مزیت و ویژگی این کتاب دوجانبه است. اولا یکی از کارهای کامل او و به جهت اختصار، فصاحت و بلاغت، شاهکار وی است. ابن سینا آن را برای آگاه ترین دانش پژوهان فلسفه زمان خودش نوشت از همین رو، آن را مختصر، موجز و در سبکی پیچیده بیان کرد.

شرح و نشر:
از آنجا که این کتاب، بسیار مهم بوده، شرح ها و حواشی و تعلیمات زیادی بر آن نوشته اند. بعضی آن را تلخیص کرده و حتی قسمت هایی از آن را به شعر در آورده اند. از مهم ترین شروح آن، شرح امام فخر رازی بر قسمت مابعدالطبیعه آن است که البته در ضمن شرح، اشکالات و انتقاداتی نیز به ابن سینا وارد کرده است. کتاب بنام “لباب الاشارات” است. شرح مهم دیگر، شرح خواجه نصیرالدین طوسی است که در آن، به بعضی از اعتراضات امام فخر رازی نیز پاسخ داده است، کتاب بنام شرح الاشارات یا حل مشکلات اشارات و تنبیهات است. هم چنین کتاب “محاکمات” از قطب الدین رازی است که بین دو شرح امام فخر و خواجه نصیرالدین، قضاوت نموده است.
کتاب اشارات در قدیم، به فارسی ترجمه شده که بعضی از نسخه ها، ترجمه همه کتاب را شامل می شود ولی برخی ترجمه ها، قسمت منطق را ندارد که از آن جمله، می توان به ترجمه اشارات در سال 1316 هجری شمسی اشاره کرد. از نمونه نسخه های کامل اشارت: ترجمه فارسی در سال 1322 هجری شمسی در تهران است.

 

 

 

 

منـابـع

حسین نصر- سه حکیم مسلمان

ابن سینا- الاشارات و التنبیهات- ترجمه دکتر ملکشاهی

غلامحسین مصاحب- دائرة المعارف فارسی

کتاب های بزرگ تمدن اسلامی

 

 

 

Remarks and admonitions

The book “Remarks and Admonitions” (al-Isharat va al- Tanbihat) is a prominent. Philo- theosophical work, written by the outstanding philosopher “Avicenna” It is one of the principal sources of peripatetic philosophy in the 10th century. The book is written in Arabic, concerning the author’s observations, advice views and rules about different subjects, and also presenting the views of the early scholars and the scholars who were contemporary with him.
Avicenna noticed   in his book, the principles of philosophy, in order that distinction of truth can be possible.

The author

Avicenna, one of the greatest Muslim scientists and philosophers, known in the East as Abu Ali Sina and also Ibn Sina (980 – 1037).
He was born near Bukhara, probably with Persian as his native language.
At the age of eighteen he had mastered all the then known sciences. After the death of his father, an official of the Samanid adminstration, and the overthrow of the Samanids by the Ilekhans in 1005, he first wandered through Persia and then, from 1021 until shortly before his death, he lived at Isfahan as court physician of the Buyid rulers Shams al-Dawla and Sama al-Dawla, who by then had come under Kakuid suzerainty.

He is known primarily as a philosopher and physician, Avicenna contributed also to all the sciences that were accessible in his day: natural history, physics, chemistry, astronomy, mathematics and music. He studied mathematics under “Abu Abdullah Natli”, then continued metaphysics, physics and medicine in the presence of “Abu Soheyl Masihi”.
He wrote on economics, politics, moral and religious questions, Quranic exegesis and poetry.
In 1654, 131 authentic and 110 doubtful works were listed in his bibliography.
The following are his most famous works:

1-    Book of Healing ‘of the soul’ (a vast philosophical and scientific encyclopeida)
2-    The Canon of Medicine (one of the most famous books in the history of medicine)
3-    The Tale of Hayy Ibn Yaqzan (a philosophical allegory)

Avicenna’s influence on medieval European philosophers such as Michael Scot,  Albertus Magnus,  Rager Bacon,  Duns Scotus and Thomas Aquinas is undeniable.

He died as the result of colic, in Hamedan – Iran where a monument was erected to celebrate the millennium of his birth.

The book structure

“Remarks and Admonitions” includes three main parts (logic, physics and metaphysics) composed in nine chapters (manners) as following:
1- On recognition of the reality of substances
2- On the first and the second substances
3- The celestial and terrestrial soul
4- Existence and the reasons
5- Creation and innovation
6- on the goals of the universe and the principles
7- Abstraction
8-On happiness and bliss
9. On the ranks of theosophists

The main philosophical subjects in the book are mentioned as “The remarks” (al- Tshart) and explanations related to each subject. As “the admonitions” (al- Tanbihat), the explanations are presented to make readers aware.
Many annotations have written to “Remarks and Admonitions” , some scholars rewrote it as a poem, some other summarized   it.
The following are the most important annotations:
1-    Labab al-Isharat” (the choice part), writte by “ Fakhr Razi”.
This annotation is written to the chapter “metaphysics”. In which
Fakhr Razi criticized Avicenna.
2-    “The explanation of Remarks and admonitions” ( shqrh al- Ishart) written by” Khajeh Nasir  Tousi.”  In addition to annotation to Avicenna’s work, khajeh Nasir answered the criticism presented in the annotation of “ Fakhr Razi”.
3-“ Mohakemat” ( the trials) is another  important annotation composed to the work of “Avicenna” “ the trials” is written by the great scholar “ “Qotb al-Din Rezi”, in which  the  author  judges against the annotations of “Fakhr Razi”  and that  of “ khajeh Nasir Tausi”.

The book has been also translated into Persian.

 

Sources

Remarks and Admonitions

persian encyclopedia

Updated: اکتبر 30, 2017 — 12:08 ق.ظ