قتل عام هزاره ها بوسیله امیرعبدالرحمان افغان

                                     

                                                           قتل عام هزاره ها بوسیله امیرعبدالرحمان افغان

                                                                          قیام رهای بخش مردم شنوار

                                                                           سرکوب قیام آزادیخواهان بلخ

                                                                          جنبش آزادیخواهی هزاره جات

                                                                                    ( 1891ـ 1893م)

 دکتربصیرکامجو

با یک نگاه گذرا به  دو سدۀ اخیر تاريخ افغانستان وارزیابی بدون تعصب  رویداد های قومی نژادی ومذهبی  دوران تسلط مستقیم وغیر مستقیم استعمار کهنه ومیراث خواران منطقه یی آنان میتوان به این واقعیتهای تلخ دست یافت که حاکمیت سیاسی رهبران ونمایندگان قبیله افغان،  هیچگاه از طریق انتخابات آزاد دموکراتیک وبه اشتراک داوطلبانه وآگاهانه نماینده گان دیگر  ملیت ها واقشار مردم ، استقرار نیافته است ، بل هزاران هزار از فرزندان آگاه همه گروههای ملیتی وقومی برای نیل به حق حاکمیت  ملی وتثبیت هویت ملی وفرهنگی خود  قربانی  خصومت ملی ، سیطره ملی تبعیض ملی وقبیله یی ساختار حاکمیت سیاسی قبیله  شده اند .

امیران وقشرکوچکی ازسربراوردگان قبایل پشتون ومشتی ازنوکران، مبلغان و اجرا کننده گان سیاست استبداداستعماری شده اند .

تأثیرات روانی و تلفات جانی این  قربانیان استبداد استعماری  بسیار بیشتر از آن تلفاتی است که در اثر تهاجمات مغولان و ترکان غز و تيمورلنگ  و ديگر جهانگشايان و آدمخواران تاريخ نابود شده اند .

زمانیکه امیرعبدالرحمان بر تخت امارت جلوس کرد « وضع عمومی کشور با احوال آن در موقع مراجعت جد او ، امیر دوست محمد خان از هند برتانوی بی شباهت نبود.

هردو در خاتمه ، یک دورۀ تسلط اجنبی تخت و تاج را بدست آوردند و چون این مقام از طرف دولت انگلیس به ایشان سپرده شده بود  به دوستی و دست نشاندگی « فرنگی » متهم بودند . » (1)

موافقت نامۀ اسارت آورامیر عبدالرحمان   با هیأت انگلیسی : کلنل الیس ، دکتر فن ، لفتننت سمت ، لفتننت مکمهان ، مستر دانلد و مستر کلارک ـ  به رهـــــبری « سرمارتر دیورند » سکرتر امور خارجه هند برتانوی  در کابل ، در  سال 1893 میلادی در مورد سرحد شرقی و جنوبی افغانستان از « واخان تا سرحد ایران امروزی » انعقاد وبنام خط « دیورند » شهرت یافت . به موجب احکام این موافقتنامه ، مناطق :

صوات ، باجور ، چترال ، وزیرستان وچمن از بدنۀ وپیکر افغانستان و  خلاف ارادۀ آزاد مردم افغانستان  جداساخته شد .

همچنان امیر عبدالرحمان  در سالهای 1888 و 1895 به اســـــــاس توافقنامــــۀ « آمو دریا »  خط مرزی پامیر ( خط سرحدی غرب دریاچه زرکول را در امتداد رود خانۀ پامیر در شرق آن تا سرحد چین ) تعیین و قبول کرد.  (2) این  موافقتنامه میان  هیأت مختلطی برهبری  :

“میجر جنرال  جرارد انگلیسی ” و” جنرال  چایکوسکی روسی  تعیین وقبول شد ه بود .

امیر عبدالرحمان ( 1820 ـ 1901 میلادی ) در بیست ودو سال حاکمیت خود  اولین پادشاه  قبیلۀ پشتون تباربود که حرص و طمع روزافزون مطلق العنانی داشت. وبا این اهداف توانست پایه های حاکمیت سیاسی قبیله افغان را تکیم بخشید . و در پشت پردۀ « جنگ برای اسلام » در اطاعت از سیاست تبار منشی خود جهت جاویدانه سازی چهره قوم پرورش در تاریخ کشور ما   به قتل عام ،  آزار ، شکنجه مخالفان پرداخت.  وتمام پیشوایان و رهبران ملیت های تحت ستم و افراد مترقی ووطنپرست مبارازان ملی و مجاهدان واقعی را که در برابر جنگهای نابرابر قوای انگلیس از خود شهامت و مقاومت نشان داده بودند، اعدام و یا تبعید و تحقیر نمود.ا

او برای استحکام ساختار سیاسی حاکمیت قبیله افغان ، و توجیه قدرت خویش بیشترین کشتار و بد ترین جنایات را مرتکب گردید.  شصت و دو فیصد از مردم هزاره به دست او قتل عام شد . تاجیکان بومی بامیان وهزاره ها با تمام منابع اقتصادی ، انسانی و فرهنگی آن نابود و تاراج شد و بیشترین ساحات و زمینهای های حاصلخیز آن توسط لشکرایان امیر پس از نابودی وفرار ساکنان آن برای همیشه غصب و به تصرف شخص امیر عبدالرحان درآمد .

تاراج نورستان در اثر حمله لشکر خشن، بی رحم و وحشی امیرعبدالرحمان ظالمانه صورت پذیرفت . و هزاران نفر از ساکنان آنجا قتل عام گردید و در پهلوی آن، هزاران دختر و پسر جوان نورستانی به بهانه مسلمان نبودن به غنیمت برده شد.

امیرعبدالرحمان این شخص بد گمان و بد نیت و بی اعتماد بخاطر تحکیم قدرت مطلقه افغانی خویش در عین حال صدراعظم ، وزیر دفاع ، وزیر خارجه ، ووزیر سایر وزارت خانه ها بود. (3)

امیر از سال 1880 که زمام امور مملکت را بدست آورد و از 1881 میلادی قیام ها وعکس العمل های مختلفه در برابر او بوجود آمد و سیزده سال طول کشید.

شورشها در نوع خود آزادی خواهانه ، استقلال طلبانه و ملی گرایانه بودند. که از طرف رهبران جهاد ملی رهبری میشد. زیرا اینها بعد از آنکه روش و سازش امیر را با دولت انگلیس دیدند وهم رهبران واقعی مردم را که به رُخ دشمن شمشیر کشیده بودند تحت انتقام یافتند . آگاهانه بر ضد سیاست اجیر منشانۀ امیر به فعالیت آغاز نمودند. وآنها عبارت بودند از:

” جنرال محمد جانخان ، محمد افضل خان ، میر بچه خان کوهدامنی ، میر درویش خان ، بابه قشقاری ، برزو خان ، و غلام محمد خان و جلندر خان تتمدره ئی ، محمد عظیم خان وعبدالسمع و فتح محمد خان بایانی ، عبدالغیاث خان جلال زائی ، مشک عالم و عبدالکریم خان اندری ، حسین علی خان سپه سالار وداود شاه خان نایب سالار وعبدالرحیم خان برگت ، دلاور خان میمنه گی ، محمد اکبر خان لعل پوری ، پیر دوست محمد خان احمد زائی ،  محمد افضل خان و محمد موسا خان صافی ، محمد شاه خان ، عصمت الله خان وارسلاح خان  واهرام خان جبار خیل ، و عدۀ از روحانیون کوهستانی و قندهاری چون ملا امیر محمد خــــــــان  وملاعبدالرحـــــیم خان و ملا عبدالاحد خان … ولاغیر بودند . ” (4)

امیرعبدالرحمان زمانیکه مصمم شد رهبران جهاد ملی جنگ دوم افغان و انگلیس  نمایند گان حقیقی مردم هستند و از اعتماد و اعتبار کلی مردم برخوردار میباشند با نیرنگ های محیلانه و شیطانی  انحصار طلبانه خویش ، همه را از صحنه فعالیت سیاسی و نظامی  باالفعل کنار زد .

ملادین محمد مشک عالم اندری از رهبران برجستۀ عشیرۀ غلجائی در دفاع از شرف و ناموس وطن در برابرتهاجم استعمار گر انگلیس جانانه مقاومت کرد ودر میان قهرمانان ملی کشورمقام رفیع و شایستۀ را کسب نموده بود . با تأسف ودرد از طرف امیر عبدالرحمان عنوان « موش عالم » گرفت .

چنانیکه در یک صحبت رویاروئی مشک عالم خطاب به هئیات اعزامی امیرفرمودند:

” سه هزار تن بدون خطا و خیانت و جُناح و جنایت از بزرگان  وطن که در وقت استیلای دولت انگلیس بمدافعت گرائیده در حمایت ناموس و مملکت ، اسلام زحمات شاقه بپای برده اند ، امروز در زندان کابل محبوس و باعث یأس و هراس ناس شده اند بنابرآن تمامیت مردم که یکی از ایشان منم خود را در محل خوف و خطر پنداشته ایم . “.

در هر حال مشک عالم دو سال بعد ( 1886 میلادی ) ِبمُرد و پسرش عبدالکریم برهبری مردم بر ضد امیر قیام کرد . امیر سپاهی بقیادت جنرال غلام حیدر خان لندی سوق نمود و پسر مشک عالم شکست خورد. وبحکم امیر عبدالرحمان از کله هزار کشته شدگان اندری ( غلجایی ها )  در کابل مناری افراخته گردید . همچنین از هر خانوادۀ اندری یک تفنگ و یک شمشیر اجباراً گرفته شد . … اراضی قیام گنندگان اندری و لوهانی و خروتی در قره باغ غزنی ضبط وبه زمینداران هزاره داده شد.

امر گردید که غله خریداری دولت از مردم اندری و تاجیک های غزنی آینده به نرخی گرفته شود که نسبت به سایر مردم در هر روپیه نیم چهارک غله بیشتر از این تحصیل گردد . (5)

امیرعبدالرحمان تمام شورشهای دوامدار را با تحمیل فشار ورفتار، سیاه وعجین با خون و خشونت وجنایت در موضعش خاموش نمود ، در همه جا قلعه های مستحکم را تخریب کرد مردم را خلع سلاح ، مواشی را تاراج  ، مقاومت کنند گان را اعدام و حتا زنان را در ردیف مردان اسیر گرفت ، چنانیکه منگلی های پکتیا وبلوچیهای چخانسور چنین شدند.

همچنین کرو خیل ها ، پنجشیری ها ،نجراوی ها ، جاجی ها ، جدرانی ها ، جمشیدی ها ، فیروز کوهی ها ، میمنه گی ها ، بلوچی ها وغیره همه یکسان از این زهر قهر چشیدند. ولی قیام های قندهار و بلخ و هزاره جات دامنۀ وسیع تر داشت. (6)

امیر در جریان شورشهای غلجایی و هزاره به پیروی از سیاست ماکـــــــیاولی  « درانی ها » را علیه «  غلجایی ها » و پشتون ها و سنی ها را بطور عام علیه مردم هزاره تحریک نمود واز تعصبات مذهبی و قومی اقوام به حد اکثر بهره برداری کرد ، بعد ها خودش در زیرتأثرهمین تبلیغات قرار گرفته برای افراد خانوادۀ خود امتیازات داد . چنانچه در سال 1893 با وصف محدود بودن عواید دولت که از رعایای نادار هر پول مالیه به انبور کشیده می شد برای هر فرد از سرداران محمد زایی سالانه 400 روپیه وبرای هر زن سالانه 300 روپیه مستمری ( کمک سوسیال ) معین کرد و دامنۀ این مستمری به قدری وسیع بود که علاوه بر اولاد سردار پاینده خان حتا اولادۀ برادران او را در بر می گرفت یا به عبارت دیگر ، شامل تمام احفاد حاجی جمال می شد که معاصر احمد شاه درانی بود. (7)

اندیشه و اراده امیرمصلحت پذیر نبود . صلاحیت جان ، مال ، دارایی شخصی شهروندان کشور واز بیت المال همه بدست او بسته بود.  سالانه یک ملیون و هشتصد هزار کلدار از بادار بزرگ خود ( انگلیس ) بدست می آورد . و بعد از مصارف بودجه نظامی که ثلث مصارف عمومی را تشکیل میداد مصرف  دربار بزرگ وی بود که دستر خوان ونان آن وسعت و شکل عمومی داشت. بودجه پسران خرد سال امیر هریک :

1 ـ امین الله خان

2 ـ محمد عمر خان

3 ـ غلام علی خان ، به این قرار بود ، هر شهزاده ماهانه 200 روپیه نقد وماهانه دو دست دریشی ماهوت و مخمل ساده و لیس و چرمه دوزی ، یک جوره بود ، دو جوره جراب ، یک کلاه قره قلی ،  یک دستمال ابریشمی ، یک جوره پیراهن و تنبان سان سفید . وبه همین ترتیب معاشات ماهانۀ غلام بچه ها و کنیزان با کمی تفاوت از بودجه دربار تمویل میگردید. در حالیکه مردم هزاره ازتحمل فقر و گرسنگی و تنگدستی اجباری و پلانشده ،  جگر گوشه های عزیز خویش را بخاطر لقمه نانی منحیث شی بیجان در بازار بفروش میرساندند.

 

                                                               قیام رهای بخش مردم شنوار

                                                                             ( 1882 میلادی )

انگیزۀ قیام مردم آزادۀ شنوار از تحمیلات طاقت فرسای مالی و سختگیری های غیر ضروری وغیر انسانی دولت مثل قتل عامها و حبسهای دسته جمعی نشأت میکرد و  مردم را به شورشهای مکرر وادار نموده خونریزی را بطور بیهوده ادامه میداد .

اولین قیام بزرگ علیه امیر عبدالرحمان از طرف شنواری ها رخداد که مثل مهمند ها بر راه کابل ـ پشاور حاکم بوده از تجار ، راهداری اخذ می کردند . امیر بر اساس سیاست تمرکز قوا، این امتیاز را از ایشان گرفته ودر نتیجه شنواری ها در سال 1882 میلادی با اتکأ به موقعیت نظامیشان در دامنۀ سفید کوه علیه دولت قیام نمودند . درابتدا ، قوای امیر به قیادت سپه سالار غلام حیدر خان چرخی به سهولت شورشیان را مغلوب ساخت . اما بعد از آنکه به امرامیراز سرهای کشتگان کله منار ساخته شد واسرای شنوار را در سیاه چال مقید ساختند شنواری ها شورش را از سر گرفتند ودره به دره تا به قلۀ کوه از خود دفاع کردند . (8)

 

                                                                    سرکوب قیام آزادیخواهان بلخ

                                                                                     ( 1888 میلادی)

قیام بلخ در برابرحاکمیت مطلق العنان امیر عبدالرحمان افزون بر داشت ماهیت آزادی خواهی ، انعکاس تنفر عمیق مردم از کارکرد های سیاسی کین توزانه ضد انسانی استقرار حاکمییت سیاسی قبیلوی او بود که مردم شرافتمند مارا به ستوه آورده بود. این قیام که دامنه آن از بلخ تا  فیض آباد و بدخشان امتداد داشت با نیرو مندی هرچه تمامتر به سرکردگی رهبران میهنپرست ملی منطقه وسردار اسحق خان والی بلخ و جنرال محمد حسین خان مقابل امیرسربلند کرد ، با عدم بصیرت و سنجش دقیق نظامی رهبران آن ، سرانجام  آن قیام به شکست فاحش مواجه گردید . و سپاه آزادی خواه جنرال حسین خان به تعداد 8377 نفر از راه بندر پتکی جیحون را عبور نمودند وبه بخارا مهاجرشدند . اما امیر انتقام سختی از طرفداران سردار محمد اسحق خان کشید . اسرائی که از افسران سردار بدست او افتاده بود روزانه پانزده نفر در میدان مراد خانی کابل به ضربت شمشیر افسران سپاه کابل پارچه پارچه میگردیدند. (9)

امیرعبدالرحمن  بد نیت در ص 34 تاج التواریخ  چاپ 1373  با  افتخارفرعون گونه خود در قتل عام مردم بیگناه بدخشان چنین می نگارد :

” کسانی  را که اسیر می شدند، من به  دهن توپ می گذاشتم . در مدت سه سال اغتشاش ( دربدخشان ) تعداد کسانی که به این  قسم  من کشته ام ، تقریبا  پنج  هزار نفر می شدند   و تعداد   کسانی  که  از دست لشکر من کشته شدند ، ده هزار نفر بودند. ” ( 10)

علاوه بر مجازات انفرادی مردم ایالات شمال  … ، بطور دسته جمعی نیز مورد خشم و غیظ و انتقام امیر قرار گرفتند . زمینداران شان مکلف شدند تا علاوه بر با قیات گذشته ، مالیۀ یک سال آینده را هم پیشکی تأدیه کنند ، یک تعداد مردم محلی که ازبک تبار بودند مجبور ساخته شدند تا محل بود و باششان را در حواشی سرحد ترک نموده با خانوادۀ شان به مناطق دیگری که امیر تعیین کرده بود کوچ نمایند . زمین های آنها به قبایل خانه بدوش افغان ، مثل صافی ، مهمند ، نورزائی … داده شد .(11)

                                                       

                                                               جنبش آزادیخواهی هزاره جات

مردم هزاره که آمیزۀ  از نژاد مغول و تاجیکان محلی کوهستان بامیان وغورمی باشند ویکی از ملیت های پر افتخار سرزمین خراسان بزرگ محسوب می شوند.

از دید موقعیت اقتصادی ونظام اجتماعی شان ، از صد ها سال بدینسومکان مشخص داشته و خانه بدوش نبوده اند بلکه  قایم  برزمین می باشند .

بعد از سر کوب نمودن قیام آزادی بخش مردم ترکستان ، امیرعبدالرحمان افغان که از قبل شمشیر اراده بدنیتش را از غلاف وجدان آلوده بنفس بروی مردم آزاد اندیش کشور کشیده بود ، با سیاست شؤونیزم مستبدانه  و ضد ملی خویش با قدرت تمام جنبش آزادی خواهی مردم با غیرت هزاره را نیز سرکوب نمود .

همانگونه که در آموزه های قبلی مان  تذکاریافت ، تقریباً 62 در صد جامعه هزاره به دست این امیر افغان خونخوار وسفاک قتل عام گردید.

بدون شک هزاره جات را با تمام منابع اقتصادی، انسانی و فرهنگی آن نابود و تاراج کرد و بیشترین ساحات و زمینهای های حاصل خیز آن مردم که جمعیت بزگی ازتاجیکان بامیان وهزاره ها بودند  بوسیله  لشکریان امیرعبدالرحمان افغان به خاک وخون کشانیده و تصاحب و غصب وغارت گردید .

دردا که!  تحقق برنامۀ سیاست شوؤنیستی غارت گرایانه ای قبیله سالهای پار زیر  نام جابجائی کوچیان در سرزمین هزاره ها (بهسود و دایمیرداد )  بصورت خشن آن در پشتیبانی مستقیم حاکمیت تلون صفت حامد کرزی افغان  نیز تحقق حاصل نمود .

جنبش آزادیخواهی هزاره جات علیه حاکمیت ضد ملی امیر عبدالرحمان افغان       ” برهبری رؤسای قومیشان دره به دره  قریه به قریه با قوای دولتی جنگیدند. … در حالیکه هزاره ها دست شان جز به افراد اردو به کسی نمی رسید ، نیروی حکومت و سران  ایشان بر مردم ملکی بیداد میکردند .

اینها علاوه بر قتل و شکنجه مردان لشکری و غیر لشکری ، بر زنان و کودکان  هم ابقا نمی نمودند و ناموس زنان و دختران را با کمال بیباکی موردتجاوزقرار می دادند ، در هر منطقه که لشکریان دولت داخل می شد ، پس از کشتار مردان ، پسران و دختران و حتا زنان جوان را اسیر می ساختند و بعنوان غلام و کنیز در شهر ها به فروش می رسانیدند.

در پایان جنگ امیر پنجاه دختر زیبا را به عنوان صورتی برای تمتع خود و شهزاد گان انتخاب کرد و پسران جوان میران و بیگ ها را بطور غلام بچۀ جزء عملۀ در بار ساخت. ” (12)

امیرعبدالرحمان افغان  از سرزدن ، قتل و قتال شکنجه و آزار جانی و مالی مردم هزاره بسنده نکرد و به نحو خیلی زیرکانه و مزورانه ، زمینه های تحدید روحی و روانی یعنی برده سازی مردم سر بلند وبا غرور هزاره را مساعد ساخت. و این هدف را از طریق ایجاد شرایط رقت بار فقر اجباری بالای مردم ومزدوری خانه گی  به اجراء گذاشت.  وبدین مناسبت با سوء نیت  ولی آگاهانه فرمانی از طرف امیر مبنی بر اینکه :

” اگر مردم هزار بخواهند زن و دختر و پسر خود را بفروشند به سجل و مهر قاضی و حاکم ، هر قدر که ( کارکنان دولت ) می خواهند غلام و کنیز خریده ، ده یک بهای آن را محصول بدولت بدهند. ”  (13)

قرار سنجش نمایندۀ دولت انگلیس از ماه جولای 1892 تا جون 1894 میلادی در حدود ( 9 هزار ) نفر هزاره بطور کنیز و غلام در بازار کابل در محل بیع وشری ( خریدن و فروش ) قرار گرفتند . (14)

بقول حاج کاظم یزدانی مؤلف ” صحنه های خونینی از تاریخ تشیع درافغانستان ”  با استناد از بحرالفواید ( عین الوقایع ) علاوه بر ارقام فوق الذکر مطبوعات انگلیسی ، درمورد فروش هزاره ها  چنین  می خوانیم :

مقارن با این  احوال  ملا سعید  خان  قاضی  و  ملا  محمد  مفتی و ملا عبدالسلام

محرر محکمه  شرعیه  به امیر عبدالرحمان  نوشتند :

” هزاران زن و دختر و  پسر هزاره  در داخل  و خارج  مملکت  به  فروش  رفته اند  واکنون  بقیه شان مطیع گردیده اند . و چون  طبق عقاید اهل  سنت  این طایفه  مسلمان  پنداشته  می شوند خرید  و  فروش  آنها  درشرع  شریف جایز نیست .  امیرعبدالرحمان  در جواب نوشت: شما از باطن این  قوم  چه خبر دارید ، هیچگاه عقیده شان درست نمی شود.”

با استناد سندیکه از طریق قاضی محکمه قندهار به مرکز اطلاع داده شده بود تذکررفته که : ” به تعداد( 46666 نفر ) چهل وشش هزارو ششصدوشصت وشش زن ودختر وپسرهزاره به فروش رسیدند وپولهای آن راغرض تقویه دستگاه

حاکمیت به خزانۀ دولت تحویل میگردد. ” (15)

در جای دیگر  آقای  یزدانی از قول  سراج التوارایخ  اینگونه  مینویسد:

” در این زمان  ملا خواجه محمد قاضی محکمه شرعیه ارزگان 1940 روپیه و یک قرآن از محصول قیمت 1293  تن از  زنان  و دختران  و پسران هزاره  ارزگان که در محکمه آنجا فروخته  شده  بودند ، را  ارسال به  کابل  نمود  و تحویل خزانه دولت شد . ”  (16)

با کوچانیدن جبری مردم هزاره از مناطق زیست شان  ارزگان  و جاغوری به مشهد در ایران و کویته در بلوچستان ، امیر عبدالرحمان مُلک و زمین و دارایی آنها را غصب نمود وبا استفاده از سیاست تبار منشی تک محوری طبق فرمان علیحده ” دوازده هزار خانوار درانی و چهار هزار خانوار غلجایی را به ارزگان کوچ داد و زمین های را که قبلاً مُلک هزاره ها بود به آنها بخشید. “(17)  .

امیر بدون ارجگذاری به خواست ملت و ارمان مقدس مدافعان راه حق و آزادی با کجروی های خُلقی خویش بوسیله وحشت و خون هرگونه صدای استقلال خواهی و خود فرمانی ملی  و قیام های سیاسی و اقتصادی  ابراز وجود  را در گلو مردم آزادۀ ما قهراً خفه نمود .

و تهداب دولت خود را بر بنیاد درک استحکام حاکمیت مرکزی قبیله سالار با اسلوب ناپاک ـ  توهین ، تحقیر ، دشنام  ، فحش ،  تخویف و جاسوسی و زندان ، شکنجه و اعدام اساس گذاشت.

باتأسف این سیاست ازهم دررفته غیر انسانی امروز بوسیله رهبران قبیله حامد کرزی واشرف غنی احمدزی باافتخار ددمنشانه علیه مردم بومی وآزاد اندیش وصلح خواه  این سرزمین وحشیانه پیشبرده می شود.

بقول میرزا گل محمد خان وردکی دفتری نظام قندهار راجع به شیوه های غیر انسانی و غیراخلاقی امیرعبدالرحمان سفاک افغان  و وضع رقت بار زندان های امیر در سوانح خطی شخصی خود نوشته میکند  که :

” …  بابه برق شاطرباشی و شاطرهای زیر دست او همه چرسی بودند. امیر عبدالرحمان بعضی محبوسین را تحویل آنها میکرد که قین و فانه و تیل داغ کرده اقرار بگیرند . اینها صد نفر محبوس را در یک اطاق می انداختند که یکی از آنجمله خود من بودم ، زیرا من بخواهش احمد جان نام فقط عریضۀ از طرف او بحضور امیر راجع به رهائی پدرش سید محمد از حبس تسوید کرده بودم . وهردو محبوس شدیم .

بعد از چند روزی با یکعده محبوسین دیگر بدربار برده شدیم . زنجیر وزولانۀ من چند سیر کابل وزن داشت . زمستان بود محبوسین استاده  ماندند تا هنگام شب امیر وقت یافت و همه پیش شدیم .

اول فقرۀ دزدی های کوهدامنی خوانده شد . امیر بدون سوال و جواب دیگر امر کرد که : دو نفر غرغره ، دستان چهار نفر و گوش های سه نفر قطع و چشمان دو نفر کشیده شود ، سه نفر دیگر را اشکم بدرند وروی اشتری در بازار ها تشهیر نمایند .

باز فقرۀ دزدان دکان محمد کاظم بزاز خوانده شد . امیر امر نمود که : جلال الدین مامور و ناصرملازم کوتوالی بدار زده شوند ، چشمان صاحبزاده های « پایان چوک » که مال مسروقه از خانه شان برآمده نشتر زده و چونه پر شوند ، سید محمد مامور کوتوالی کشته و پسرش احمد جان رها گردد ، ومرزا گل محمد نویسنده عریضه احمد جان دو هزار روپیه خون خود را بخرد والا کشته شود . (18)  ”

طبق اسناد تاریخی  دست  داشته  ”  سال 1318 ق . به خاطر زندانهای پر ازدحام و وجود لاشه های زیاد در داخل  آنها ، عفونت و مرض وباء در آنجا پیدا شد و از آنجا به کابل و کوهستان و سایر نقاط سرایت کرد و باعث اتلاف ( هلاک کردن ) نفوس بسیار گردید .

” در سال 1319 ق. عدد محبوسین مرد در زندانهای کابل 12 هزار و محبوسین  زن  به 8000  نفر  بالغ گردید ….  ” (19)

به اساس خاطرات قلمی  محمد رحیم نوه ء امیر عبدالرحمان ، این امیر به اصطلاح مورخان طرفدارقبیله سالاری و تمرکزهای خونین طی دوران استبداد  استعماری  18 بار شخصا  جنبشهای [ آزادیخواهی ملی  ] دهقانی را با کله منارها سرکوب کرده است (20)

سر انجام امیرعبد الرحمان بعد از فرونشاندن اغراض و امیال غرئزی ذاتی و فطری خود ( ایجاد حاکمیت ستمگسترقبیله ) ،  که در چهره قتل و قتال مردم بیگناه  کشور ما بنمایش گذاشته شد .  درتابستان سال 1901 میلادی در کابل بیمارو زمین گیر  شد .  بقول  یکی از اطبای محرم و معتمد امـــــــیر به اســــم « مرزا محمد ابراهیم خان » مرد مورخ و ادیب بود  که معالجه و ادویه امیر تحت نظر او قرار داشت ، علت و وقوع  مرگ امیر را چنین حکایت مینماید :

”  هنگام بیماری آخرین امیر در باغ بالا کابل ، مرزا محمد ابراهیم از اطاق امیر بغرض کاری خارج عمارت رفت وبرگشت . در طی همین مدت بود که به امیر جامی از دوا نوشانده شده بود . مرزا در عودت جام خالی را در دست پیش خدمتی دید  ، بگرفت و ببوئید وپرسید که چیست ؟ پیش خدمت جواب داد جام دوائی است که سردار صاحب کلان ( سردار حبیب الله خان پسر امیرعبدالرحمان خان ) به امیرصاحب داد. در همین لحظه سردار ازاطاق امیر خارج شد و سیلی سختی بروی «  مرزا » کشید و گفت امیر صاحب خواب است و تو بلند حرف میزنی . آنگاه پیش خدمت را با جام مرخص کرد و خود به اطاق امیر برگشت . فردای آن روز امیر عبدالرحمان از دنیا گذشته بود . ”

… مرزا محمد ابراهیم خان در 18 سال حاکمیت امیر حبیب الله خان  خانه نشین بود ، وبا مهر خاموشی بر زبان  راز وقوع مرگ امیر عبدالرحمان را حفظ کرد. بعد ازکشته شدن امیر حبیب الله خان مرزا مجدداً طرف نوازش شاه امان الله خان قرار گرفت و آنگاه قضیه (زهر دادن ) امیر را با دوستان نزدیک خود در میان نهاد .  (21)

امیر حبیب الله خان بعد از کشتن پدربا وجدان آلوده و ضمیر سیاه خود بی شرمانه در چوکی قدرت نفسانی و شهوانی  تکیه زد. ودر 18 سال فرمانروائی اش در کشور فقیر و ماتم دیده ،  مانند پدر جابرخود  در تحکیم قدرت حاکمه کوشید. او با اعمال فرامین و دساتیر قرون وسطائی حقوق و آزادی و وارستگی های  زن و مرد وطن را عمداً غضب نمود. وقدرت مرکزی حاکمیت قبیله  را تقویت بخشید .

بدین منظورامیر حبیب الله  در راه حفظ قدرت مطلقۀ خویش از هر اسلوب اخلاقی و غیر اخلاقی کار گرفت.  با وضع کردن قوانین ضد انسانی و غیر واقعی عایدات بر مالیات خویش ،  شیرازه مادی ومعنوی مردم رانابود و کمردهقانان کم زمین و بی زمین را خم نمود.

فرار نمودن ششصد خانوار هزاره در سال 1914  بجانب ایران ، املاک اجباری معامله گرایانه « اراضی سرسبز مردم جمشیدی » در هرات ، قیام سالهای ( 1912 ـ 1913 میلادی ) ولایات پکتیا اهالی منگل ( مقبل ، طوطاخیل ، جاجی میدان چمکنی ) ، احمد زائی که منجر به کشته شدن 400 قیام کننده انجامید و صدای آزادی خواهی این قیام   توسط جنرال نادر خان در گلو مردم گردیزقهراً خفه گردید.

قیام مردم قندهار در سال ( 1912 میلادی ) علیه حاکمیت حبیب الله و کردار های ضد انسانی و ضد اخلاقی والی قندهار سردار محمد عثمان خان ، وده ها جنبش های خود روی مردمی علیه سیاست جابرانه دولت صورت گرفته است.

در حالیکه مردم از دست فقر و گرسنگی ،  دربدری و احتیاجی و امراض مختلفۀ اجتماعی فریاد می زدند ، برعکس وضع حیاتی مردم؟  حاکمیت قبیله سالار برای همتباران خود از خون و پوست و گوشت مردم بهترین زندگی مرفه و آرامی بوجود آورده بودند .

” … شهزاده ها در ولایات به خریداری جبری اشیاء می پر داختند عضدالدوله سالانه پنجهزار روپیه را روغن جبری از هزاره جات میگرفت ، شهزاده ها همه یک مقدار اسعار کلداری سهمیه داشتند که عوض معاش از خزانه گرفته و از هند سامان میخریدند . مثلاً سهمیۀ عضد الدوله « نه هزار کلدار » بود . همچنین اسلحه از میکزین ارگ وسایر اشیاء را از تحویل خانه دولت میخریدند ویا رایگان میگرفتند ، در حالیکه هریک معاش گزافی از خزانه ملت بقرار ذیل میبردند :

ــ معاش سالانه نایب السلطنه 360000 روپیه ،

ــ معاش علیا حضرت ( ملکه ) 200000 روپیه ،

ــ معاش معین السلطنه       200000 روپیه ،

ــ معاش ملکه مادر          100000  روپیه ،

ــ معاش عین الدوله          120000  روپیه ،

ــ معاش عضد الدوله        115000  روپیه ،

ــ معاش سردار محمد کبیر خان  80000 روپیه ،

ــ معاش سردار مدافع ( امین الله خان )   60000 روپیه ،

معاش سردار صنایع ( محمد عمر خان ) 55000 روپیه … ” (22) ولا غیر .

این است مرتبه توجه و علاقه قلبی حاکمان قدرت به هم خونان و هم تباران و عشایر و قبایل خود .

ودر مقابل به نسبت عدم توجه وبی میلی حــــاکمیت قبیله منش حبیب الله خان  به حیات سـایر ساکنین این کشور :

” … چنانیکه در استیلای  بیماری کالرای سال 1915 میلادی تنها در شهر کابل در مدت 41 روز 1422 نفر مصاب و 883 نفر ( مردم عادی ) ِبمُرد ، این « وبا » سه ماه طول کشید . همچنین در  «انفلوآنزا ـ نوعی سرماخوردگی شدید و ساری » 1918 تعداد بیشمار انسان در  میهن تلف گردید . در قریه ده خداداد کابل که سه صد نفر نفوس داشت ، 250 نفر آن بمرد ، در پغمان در چهار روز 1500 نفر تلف شد. البته در لغمان ، کنر ، لوگر ، پکتیا  وسایر ولایات کشور تلفات نسبی بیشتر بود . ولی چون مثل کابل احصائیه گیری نمیشد  تعداد تلفات مجهول ماند .  ” (23)

به باورمان و بسیار از کارشناسان مسایل سیاسی و اجتماعی  افغانستان اغلب کینه ها نفاقها و کشتار های دهه  اخیرمردمغیور ما از طرف حاکمان پشتون ، ریشه ملول آن از چشمۀ زهر آگین و ناصاف تبار گرای امیر عبد الرحمان خان افغان  آب میخورد.  امیر دیوارهای سیاست خود گردان قوم برتر را  با استخوان و خون اقوام تکامل پسند و میهن دوست بلند نمود .

وبا تیغ تیزکینه و نفرت جسم صحت مند کشور را زخمی ساخت.  و فضای همبستگی ، همجوشی و همگرایی ملی رابه نفاق و بدبینی و انشقاق لایه های اجتماعی تبدیل کرد.

منبع تمام مؤلفه های زیر ساخت  خصومت های قومی وقتل عام هزاره ها ، ازبکها و تاجیکها پس از سالهای 1997 در شمال کشور توسط طالبان ، قتل رهبران تاجیک وکشتن 155 هزار شهروند بومی کشور و معتاد ساختن شعوری یک میلیون تاجیک درکابل وولایات درلباس تدلیس ومصلحت بوسیله حامد کرزی ، اکنون قتل عام آشکارتاجیکان وهزاره ها وازبیک ها بوسیله اشرف غنی احمد زی ، همه درماهیت سیاست های امیرعبدالرحمان افغان و خاندان آل یحیا افغان نهفته میباشند  .

این یک حقیقت تاریخی و انسانی است که زندگی صلح آمیز و مملو از سعادت و خوشبختی انسان ، صرف در باورمندی  به  اندیشۀ های انسانی مروت ومدارا با دوست ومخالف ورعایت چندگانگی سیاسی وکثرت گرایی اندیشه امکان پذیراست. واین اسلوب میتواند زیرمایه های همزیستی مسالمت آمیز وهمبستگی ملی وآزادی را در کشور نهادینه سازد .

اصرار به تعصب ، تک صدائی و سوء خُلق (جهل گرائی ) ، جز پیامد بقاء وجود اهریمنی و تکرارحاکمیت قبیله خونخوار وحیوان صفت و انشقاق ملی و جنگ و ناامنی ، چیز دیگر نخواهد بود.

منابع ومآخذ

ـــــــــــــــــــــــ

1 ـ افغانستان در پنج قرن اخیر ، مؤلف : محمد صدیق فرهنگ ، ج اول قسمت اول ،  ص 420 .

2 ـ افغانستان در مسیر تاریخ ، تألیف : میر غلام محمد غبار ، تاریخ انتشار 1366 ، ص 688 .

3 ـ همانجا ، ص 643 .

4 ـ همانجا ، ص 651 .

5 ـ همانجا ، ص 660 .

6 ـ همانجا  ، ص 663 .

7 ـ افغانستان سالهای ( 1880 ـ 1896 م. ) ، مؤلف : حسن کاکر ، چاپ کابل  : 1971 م. ، ص 137 . ویا  افغانستان در پنج قرن اخیر ، مؤلف : محمد صدیق فرهنگ ، ص 423 .

8 ـ همانجا ، ص 394 .

9 ـ همان کتاب ، ص 666 .

10- قلمرو استبداد ،  مؤلف : دای فولادی ،  چاپ  دوم  میزان 1382 ،  ص 43 .

11 ـ افغانستان سالهای ( 1880 ـ 1896 م. ) ، مؤلف : حسن کاکر ، چاپ کابل  : 1971 م. ، ص 72 . ویا  افغانستان در پنج قرن اخیر ، مؤلف : محمد صدیق فرهنگ ، ص 399 .

12 ـ افغانستان سالهای ( 1880 ـ 1896 م. ) ، مؤلف : حسن کاکر ، چاپ کابل  : 1971 م. ، ص 72 . ویا  افغانستان در پنج قرن اخیر ، مؤلف : محمد صدیق فرهنگ ، ص 402

13 ـ همان کتاب ، ص 403 .

14 ـ افغانستان سالهای ( 1880 ـ 1896 م. ) ، مؤلف : حسن کاکر ، چاپ کابل  : 1971 م. ، ص 174 .

15 ـ رجوع شود به کتاب : «  صحنه های خونینی از: تاریخ تشیع در افغانستان از سال 1250 تا 1320 ق.» ، مولف :  حسین علی یزدانی ( حاج کاظم ) .

16 ـ رجوع شود به کتاب : سراج التواریخ ص 1132 . و کتاب :  « صحنه های خونینی از: تاریخ تشیع در افغانستان از سال 1250 تا 1320 ق. » ، مولف : حسین علی یزدانی    ( حاج کاظم ) ص  337 .

17 ـ سراج التواریخ ،نویسنده میرزا فیض محمد کاتب ، ج 3 ، ص 779 .

18 ـ نسخه خطی سوانح میرزاگل محمد خان متعلق کتابخانه خواهر زاده اش آقای میرزا ســید داود خان در کابل ـ غــــلام محمد غبار ص 653 و 654 .

19 ـ کتاب « صحنه های خونینی از: تاریخ تشیع در افغانستان از سال 1250 تا 1320 ق. » ، مولف حســین علی یزدانی ( حاج کاظم ) ص 343 .

20 ـ خاطرات سردار محمد رحیم برگهای از تاریخ  ترجمه  سخی غیرت چاپ پشاور  ومقاله اکادمیسین دستگیر پنجشیر ی  درباره ء این کتاب نشر کردۀ  تارنمای آریایی  28 فبروری 2006م

21 ـ افغانستان در مسیر تاریخ ، مـــؤلف : میر غلام محمد غبار ، ص 699 .

22 ـ همانجا ، ص 709 .

23 ـ همانجا ص  705

 

Updated: ژوئن 29, 2017 — 10:23 ق.ظ