مذاهب کلامی

 

دکتربصیرکامجو

بقول پارسی ویکی ،  اهل سنت در کل دارای چهار مذهب کلامی هستند : اشعری ، معتزلی ، ماتریدی ، اثری .

یکم ــ  اشعری ، عدّه‌ای از اهل سنت هستند که امامت را قبول نداشته و سعی می‌کنند بین ظاهر گرایی اهل حدیث و عقل گرایی معتزله جمع کنند ولی بیشتر به ظاهرگرایان تمایل داشته صفات خداوند را غیر از ذات دانسته و کلام الله را قدیم می‌دانند.

دوم ــ معتزلی ، معتزله از جریان‌های اصلی کلامی در میان اهل سنت است. ایشان بر خلاف اهل حدیث که انبوه حدیث‌های اصیل و جعلی پیامبر و صحابه را مورد توجه خود قرار داده بودند، عقل و خرد را به تنهایی برای پیروی از اسلام راستین کافی می‌دانستند؛ و گاهی نظرات فلاسفه را با دین مخلوط می‌ساختند. بعدها اشاعره برخاستند و جانشین اهل حدیث شدند. اشاعره را می‌توان جمع میان معتزله و اهل حدیث دانست ولی آن‌ها نیز عقاید معتزله را مردود می‌دانستند.

تأکید معتزله بر روی عقل آنچنان جدی بود که بر خلاف بسیاری از فقها که حدیث را مطلق می‌دانستند آنان اعتقاد داشتند که در تعارض حدیث با عقل، عقل مقدم است. به علاوه و باز بر خلاف نظر بسیاری از علما، اعمال و احادیث صحابه را مطلق و لازم‌الاجرا نمی‌دانستند اما اساسی‌ترین و در عین حال بحث انگیزترین موضع گیری معتزله در بحث پیچیده مخلوق یا غیر مخلوق بودن قرآن پیش‌آمد.

سوم ــ ماتریدی  ،  شاخه ای بزرگ از مذهب چهارگانه کلامی اهل سنت است ودارای پیروان زیاد می باشد. مؤسس مذهب ماتریدی ، ابومنصور محمدبن محمدبن محمود ماتريدى نام دارد. وفات او در 333 هجرى قمرى است. دانشمند حنفى مؤلف «كتاب التوحيد» و «كتاب المقامات» و «كتاب رد اهل الادلة» و «كتاب بيان اوهام المعتزله» و «تأويلات القرآن» و «رد الاصول الخمسة لابى محمد الباهلى» و «ردالامامة لبعض الروافض» و «الرد على القرامطة» و «مآخذ الشرايع» و «الحبل فى اصول الفقه» و «شرح الفقه الاكبر امام ابى حنيفة النعمان» و ميان وى و ابوالقاسم سمرقندى دربارهء اختلاف ميان اهل سنت و معتزليان و كراميان در سمرقند مناظره بوده است. (1)

چهارم ــ اثری ،

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ــ (از تعليقات تاريخ بيهقى چ سعيد نفيسى ج2 ص964). رجوع به تاريخ بيهقى چ سعيد نفيسى ج2 و كتاب القند فى تاريخ سمرقند نجم‌الدين ابوحفص عمربن محمد نسفى و كتاب تركستان پيش از دورۀ استيلاى مغول تأليف بارتولد و لباب‌الالباب  ، مؤسسه لغتنامه دهخدا،لغتنامه دهخدا(لوح فشرده)،مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران،1378. شود.

Updated: دسامبر 14, 2016 — 12:45 ق.ظ